In de Tussentijd Godelieve Spaas, Week 8: WIJGESCHENK

Hoe kunnen we in chaos samenhang en betekenis vinden?

Mijn queeste drukt zwaar. Ik ben een beetje geschrokken van de uitdaging die ik mezelf heb gesteld. Is mijn zoektocht naar een rechtvaardige economie en samenleving niet te groot? Het voelt als veel en zwaar. Kan ik dat wel? Zijn er genoeg mensen die mee willen reizen? Die ik kan bevragen? En wat als ze dingen zeggen die ik vreselijk vind? Kan ik daar liefdevol mee omgaan? Kan ik open staan voor alle meningen en ideeën? Voor wat me vreemd is?

Ik draag mijn queeste met me mee. Overal waar ik ben is mijn opdracht bij me. In alles wat ik zie en meemaak zoek ik antwoorden. Maar in plaats van helderheid brengt het me vooral onzekerheid en chaos. Ongeveer op het moment dat ik overweeg om het bijltje erbij neer te gooien kom ik in de Grote Kerk van Veere een werk van Folkert de Jong tegen. Het is een installatie met vijfentwintig verschillende zeilschepen van gekleurd kaarsvet, opgehangen in het middenschip van de kerk.

‘Als luchtschepen’, zegt Folkert ‘die onderweg zijn naar het hiernamaals of naar een gloednieuwe toekomst. Ik wil iets maken waarbij je kunt wegvaren in je fantasie. Hoe de wereld ook verandert, de kerk staat hier al vanaf de middeleeuwen. Je voelt de strekking meteen, waardoor je als bezoeker ook een beetje wordt opgetild. Die diepzinnigheid wil ik wel aanspreken; het materiele verbinden aan iets groters; een beeld van vergankelijkheid of een vergezicht.’

WIJ geschenk 1

Verenigbare variatie

Ik vind het een prachtig werk. Ik kan niet stoppen met kijken en foto’s maken. Ik denk piraten- en spookschepen te zien en een verjaardagsboot. Ik zie stoere, romantische, sobere en vederlichte schepen. Het werk geeft me weer moed. Als iemand zoiets als dit kan maken dan kan ik misschien ook mijn queeste volbrengen. De variatie in schepen voelt vergelijkbaar met de verscheidenheid in meningen over rechtvaardigheid die ik tegen kom. Een variatie die op het eerste gezicht onverenigbaar lijkt. En toch weet de Jong van die bonte verzameling een eenheid te maken. Een samenhangende installatie waarin de verschillende modellen elkaar bevragen, duiden en veranderen. Elke foto die ik maak geeft een ander uitsnede en vertelt een eigen verhaal waardoor ik steeds weer anders naar het geheel kijk.

wij geschenk 2

Het belang van bang zijn

Folkert: ‘Ik wil iets brengen waarbij je kunt wegdromen. Over dat verlangen naar elders, fantaseren wat er nog meer achter de horizon kan zijn. Naar meer willen. En daar ook bang voor zijn.’ Dat laatste zinnetje slaat in als een bom: ‘En daar ook bang voor zijn’. Ik ben op zoek naar Utopia, naar een plek die tegelijkertijd bestaat en niet bestaat. Ik wil van alles en ja, daar ben ik ook bang voor. Met mijn queeste wil ik voorbij de einder kijken, wil ik ontdekken wat mogelijk is en zo een duwtje geven richting een rechtvaardige economie en samenleving. En dat kan niet zonder angst. De kleurrijke schepen zijn rafelig, ruw en onaf. Dat is deel van hun schoonheid. Het idee dat een grove schets, een rommelig idee of nog wat vage puzzelstukken waarde hebben helpt me enorm. Het geeft me vertrouwen dat de brokstukken die ik ga verzamelen allemaal op hun eigen manier betekenis hebben in een groter samenhangend verhaal.

Wij geschenk 3

OK bang zijn hoort erbij. Dat is hoopvol. Maar wat is de beste manier om met die angst om te gaan? Er komen twee dingen bij me op: haar aankijken of haar bezweren. Mijn eigen demonen onder de loep nemen, mijn onzekerheden bezien of mijn twijfel als raadgever beschouwen, dat gaat me wel lukken.

Mijn onnavolgbare vrees voor de angst daarentegen schud ik niet zomaar van me. Terwijl ik daarover mijmer valt mijn oog op de titel van het kunstwerk van Folkert: Ex Voto.

Wij geschenk 4

Een Ex Voto is een attribuut of voorwerp dat wordt neergelegd bij heiligenbeelden of op altaren. Het komt in vele religies voor. In havensteden of vissersdorpen is het een traditie om modellen van echte schepen in de kerk op te hangen. Zo kan in de gewijde omgeving gebeden worden voor behoud van het schip en haar bemanning. Een prachtige manier om ontembare angsten af te wenden. Je vertrouwt ze toe aan de voorzienigheid, aan het universum of aan God. Je geeft ze uit handen omdat het niet aan jou is. Omdat het slagen van je reis gewoon niet maakbaar, controleerbaar en zeker te stellen is. Het enige dat je kunt doen is op weg gaan en je verlaten op wat het leven met je voor heeft.

Andere benamingen voor een ex voto zijn votiefgaven, anathemata of, en dat vind ik de allermooiste: wijgeschenken. In de kerkelijk context refereert het woord ongetwijfeld aan de gewijde aard van het offer. Bij mij roept het ook iets anders op. Ik zie het als een geschenk voor het geheel, een symbool voor willen bijdragen aan WIJ in plaats van aan MIJ.

Wij geschenk 5

Mijn queeste naar een rechtvaardige economie en samenleving is een zoektocht naar wat goed is voor WIJ en niet zozeer voor MIJ. Het is een reis naar ideeën, opinies, ervaringen en inzichten van en voor velen. Het wijgeschenk van Folkert verbeeldt voor mij het vertrouwen dat ik, tussen al die mensen en meningen, een samenhang vind of kan aanbrengen. Met dit wijgeschenk vraag ik om, of nee, leg ik mijn vertrouwen in handen van de ‘wisdom of the crowd’

Alle foto’s zijn van de tentoonstelling Ex Voto van Folkert de Jong in de Grote Kerk in Veere, fotografie: Godelieve Spaas

More contributions from Godelieve Spaas

Contact

Rabo Art Collection

Postal Address UC 075
P.O. Box 17100
3500 HG Utrecht
The Netherlands