Grondmarkt vraagt om vruchtbare aanpak

Een vernieuwing en flexibilisering in de Nederlandse markt voor landbouwgrond is nodig voor de vruchtbaarheid van de bodem en de concurrentiekracht van landbouwbedrijven. Dat bepleit Ruud Huirne, directeur Food & Agri Nederland bij de Rabobank. Het onderwerp staat op de Nederlandse politieke agenda.

Tweederde van het landoppervlak van Nederland is in gebruik voor de land- en tuinbouw. Meer dan de helft van de grond die boeren en tuinders gebruiken, hebben ze in eigendom. De andere helft pachten ze voor een langere of kortere periode van anderen. Voor deze pacht gelden overheidsregels en wetten. ‘Pacht is een prima aanvulling op grond in eigendom. Het bedrijf kan wel over de grond beschikken, maar hoeft het niet zelf te financieren’, legt Huirne uit. 85% van de boeren en tuinders bankiert bij de Rabobank.

Weinig grond wordt verhandeld, maar tegen hoge prijzen

Van de grond die in eigendom is, wordt jaarlijks maar 1,5% verhandeld. De grond die te koop is, ligt steeds vaker verder verwijderd van het bedrijf. Deze versnippering bezorgt ondernemers hogere transportkosten en tijdverlies.

Voor de grond die van eigenaar verandert, gelden betrekkelijk hoge prijzen. Die prijsniveaus vormen voor boeren en tuinders steeds vaker een drempel, met name omdat rendementen in de landbouw relatief laag zijn. Dat speelt bijvoorbeeld in de melkveehouderij en akkerbouw, sectoren die veel grond nodig hebben voor de verdere ontwikkeling.

‘Meer transacties en lagere prijzen zouden op zichzelf goed zijn, maar uiteindelijk wordt de koopmarkt bepaald door ondernemers die vragen en aanbieden’, constateert Huirne. ‘Wel is het goed dat regionale initiatieven de ruimte krijgen, waarin ondernemers samen zorgen voor een goede verkaveling, in combinatie met landschappelijke en natuurkwaliteit. Dat komt alle belangen ten goede.’

Pacht is te duur en niet flexibel genoeg

De meeste pijn zit bij het pachtstelsel. Dat zou juist als smeerolie in de grondmarkt moeten dienen, maar heeft die werking nu niet. Aan de ene kant is het systeem te weinig flexibel, aan de andere kant leiden sommige pachtvormen tot te hoge pachtprijzen. Huirne: ‘De vaststelling van de pachtprijs bij nieuwe pachtvormen, kan niet volledig aan de markt worden overgelaten. In de afgelopen periode hebben we gezien dat openbare inschrijvingen voor kortlopende pachtovereenkomsten hun doel voorbij schieten. Het prijsniveau en een maximaal rendement in een korte periode waren leidend en dat ging vaak ten koste van een duurzaam grondgebruik.’

‘Wanneer agrarisch ondernemers zich via pacht langduriger aan grond binden, is er een groter eigen belang bij een gezonde bodem.’

Ruud Huirne, directeur Food & Agri Nederland bij de Rabobank.

Onzekerheid voor ondernemer en bank

Korte pachtovereenkomsten zijn niet goed voor het risicoprofiel van bedrijven. Is grond essentieel voor een bedrijf om te kunnen produceren, dan geeft het veel onzekerheid als de beschikbaarheid van die grond maar voor een of twee jaar is gegarandeerd. ‘Eenmalige pacht en geliberaliseerde pacht voor een beperkt aantal jaren zijn niet ideaal, maar ook de reguliere pachtperiode van tientallen jaren is te lang. Wij pleiten daarom voor een periode van zes tot twaalf jaar. Die is te overzien en geeft continuïteit, voor pachter, verpachter en bank’, zegt Huirne.

Nauwelijks aandacht voor vruchtbaarheid bodem

Ook de kwaliteit van de bodem vraagt om een langere pachtperiode. Vanwege de hoge pachtprijs, streven de pachters naar een hoge opbrengst en besteden ze bij een eenmalige, korte pacht nauwelijks aandacht aan de behoud of verbetering van de bodemvruchtbaarheid. Huirne: ‘Ook daarom bepleit de Rabobank langjarige overeenkomsten. Wanneer agrarisch ondernemers zich via pacht langduriger aan grond binden, is er een groter eigen belang bij een gezonde bodem.’

Een goede bodemkwaliteit heeft meer voordelen, zoals minder afspoeling naar de grote rivieren, het voorkomen van droogteschade en daarmee de opvang van effecten van klimaatveranderingen. Vanwege dat grote belang van bodemkwaliteit heeft de FAO, de wereldvoedselorganisatie van de Verenigde Naties, het jaar 2015 uitgeroepen tot het jaar van de bodem.

Lees meer