Een korte weg van herstel naar dip

De afgelopen weken was er sprake van een duidelijke verslechtering van het sentiment op de financiële markten. Dit was merkbaar in een stevige correctie op de mondiale aandelenbeurzen en een verdere daling van de Europese kapitaalmarktrente. Hoewel de beurzen daarna weer opkrabbelden, zit de schrik er bij sommigen goed in. Toch is er geen reden voor paniek.

Het verslechterde sentiment wordt voor een belangrijk deel toegeschreven aan de recente teleurstellende economische cijfers uit Duitsland. Dit is opmerkelijk aangezien tot voor kort negatieve ontwikkelingen in de reële economie nauwelijks effect hadden op het marktsentiment.

Geopolitieke spanningen

Daarom is het goed er op te wijzen dat de tegenvallers bij de Oosterburen moeten worden gezien tegen de achtergrond van diverse negatieve factoren die de afgelopen maanden al speelden. Ik noem de groeivertraging in diverse opkomende markten, de geopolitieke spanningen en de zorgen over specifieke ontwikkelingen in enkele eurozone lidstaten, zoals de begrotingsproblematiek in Frankrijk en de politieke instabiliteit in Griekenland.

Verschoven vakantieplanning

Omdat de industriële productie in de andere drie grote eurozone landen (Frankrijk, Italië en Spanje) stabiel bleef of licht steeg, lijkt het erop dat de verslechtering in Duitsland op zichzelf staand is. Een verslechtering die trouwens deels is toe te schrijven aan de verschoven vakantieplanning afgelopen zomer!

Verbetering inkomen huishoudens

In de afgelopen kwartalen zagen we dat de binnenlandse vraag binnen de eurozone weer duidelijk tekenen van herstel begint te vertonen. Zo ontstaat er geleidelijk een verbetering van het reëel beschikbaar inkomen van huishoudens vanwege de lage inflatie en het recente herstel van de werkgelegenheid. Zeker in Duitsland is sprake van een forse reële loongroei. Wel is het consumentenvertrouwen geraakt door het conflict in Oost-Oekraïne, maar in veel landen ligt het niveau nog altijd boven het langetermijngemiddelde. In enkele eurozone lidstaten, waaronder Nederland, lijkt het vertrouwen in oktober bijvoorbeeld al weer licht te zijn hersteld.

Fragiel herstel

Het angstbeeld van een aanstaande recessie is dus niet terecht. Dit laat onverlet dat de uitgangssituatie van de eurozone zeer zwak blijft en dat er op zijn best sprake is van een fragiel herstel. Immers, de komende jaren zullen diverse factoren de groei van de binnenlandse vraag blijven remmen. De belangrijkste groeiremmers zijn de aanhoudende noodzaak tot publieke en private schuldafbouw en de zeer moeizame bancaire kredietverlening.

Grillig marktherstel

De negatieve impact van deze ontwikkelingen zal de komende jaren slechts geleidelijk afnemen. Dit beeld ligt ook ten grondslag aan de inschatting dat de gemiddelde inflatie in de eurozone nog geruime tijd laag blijft en de werkloosheid juist hoog. Ook verder vooruitkijkend is de verwachting dat de eurozone, vanwege onder andere vergrijzing en een verwachte lagere groei van de arbeidsproductiviteit, moet gaan wennen aan lagere economische groei. De ontwikkelingen van de afgelopen weken zijn een waarschuwing dat Europa de geleidelijke verbetering van het sentiment in de afgelopen twee jaar niet als een gegeven mag beschouwen. In een wereld vol geopolitieke risico’s en grillig marktsentiment is de weg van een fragiel herstel naar een tijdelijke dip snel afgelegd.

Wim Boonstra, hoofd Kennis en Economisch Onderzoek