In de Tussentijd Godelieve Spaas, Week 12, Natuur in het bestuur

Hoe kan Moeder Aarde bijdragen aan een rechtvaardige economie?

Binnenkort zal de Europese Commissie een nieuwe richtlijn publiceren gericht op Sustainable Corporate Governance. Het doel is om besturen van bedrijven beslissingen te laten nemen gericht op lange termijn waarde-creatie en het behouden van biodiversiteit. Op dit moment wordt in bestuurskamers vooral gelet op winstmaximalisatie en korte-termijn doelstellingen. De EU-richtlijn dwingt bedrijven om duurzamer te ondernemen onder meer door het koppelen van het beloningssysteem van bestuurders aan duurzaamheidsdoelstellingen en het aanstellen van duurzaamheidscommissies.

Om aan deze richtlijn te voldoen kan een bedrijf een Chief Nature Officer (CNO) aanstellen die de belangen van Moeder Aarde behartigt. CNO’s zorgen ervoor dat de stem van de natuur doorklinkt en meetelt in het debat en in de besluitvorming. Maar hoe doe je dat? Met die vraag gingen vier studenten/net afgestudeerden, Laura Kempe, Marit Hommersom, Lars de Groot, Eva Rast en Hanne Küpers, aan de slag. Zij volgden het Sustainable Development Goals traineeship en ontwikkelden in opdracht van Elfrieke van Galen (namens TheRockGroup) een training voor studenten en bestuursleden van grote bedrijven. Deelnemers leren luisteren naar, praten met en hoe de Natuur in besluitvormingsprocessen te representeren. Super interessant als het gaat om een rechtvaardige economie. Laura Kempe en Hanne Küpers schreven over hun aanpak, ervaring en advies en ik ben heel blij om dat hier te mogen delen.

Het team

Het team, van links naar rechts: Laura Kempe, Eva Rast, Marit Hommersom, Lars de Groot & Hanne Küpers

In gesprek met bomen

Stel je voor: een bestuurskamer waarin bomen met de CEO onderhandelen over een nieuwe investering, de oceanen meebeslissen over de prijs van producten en waar een antilope aanschuift om een nieuw bestuurslid voor te stellen. Hoe zou dit de besluiten binnen de bestuurskamer veranderen?

Luisteren, praten, vertegenwoordigen

Om samen te werken met de Natuur zijn er drie simpele stappen die je zowel in je dagelijks als werkend leven kunt toepassen:

Stap 1: Luisteren

Overal kun je geluiden van de natuur horen, als je maar aandachtig luistert. Maar hoe doe je dat? Deze oefening werkt het best in de natuur, maar kun je ook doen met behulp van een van de volgende geluidsfragmenten: 

Sluit je ogen, spits je oren en begin met luisteren. Maak een geluidskaart van je omgeving, in je hoofd of op papier. Op het midden van het papier teken je een rondje; hier sta jij. Luister aandachtig naar de geluiden om je heen: alles wat je waarneemt teken je op. Voor elk geluid bedenk je een ander symbool, bijvoorbeeld een blaadje voor het waaien van boombladeren. Probeer een zo compleet mogelijke geluidskaart van jouw plek te maken.

Vissen en koraal

Stap 2: Praten

Nadat je hebt geluisterd naar het bos, de zee, het park, de woestijn of een andere plek in de natuur is het tijd om te praten met Natuur. Kies één van de symbolen die je in de vorige oefening hebt getekend en beeld je in dat je dit element uit de natuur bént. Dit kan iets groots zijn, zoals het bos of de zee, maar je kunt ook op kleinere schaal denken en een (zee)dier of plant in gedachte nemen. Zoek iets uit waar jij je mee verbonden voelt, dit maakt het makkelijker voor jezelf om je in deze andere entiteit te verplaatsen. Bedenk je nu hoe het is om als deze entiteit te leven. Hoe beweeg je? Wat heb je nodig om te overleven? Schrijf op wat je bent, waar je woont, wat jouw rol is binnen het ecosysteem, en wat je kwaliteiten en behoeften zijn. Zo stel je een profiel samen van jouw entiteit.

Daarna kom je langzaam weer terug in je rol als mens en is het tijd voor de volgende stap: praten. Hoe verhoud jij je als mens tot deze andere entiteit in de natuur? Helpen jullie elkaar? Wat hebben jullie precies van elkaar nodig? Voelt jouw gekozen entiteit zich bedreigt door de mens? Zouden jullie vrienden kunnen zijn? Wees hierbij eerlijk en probeer met een open blik te kijken naar de verhoudingen tussen jou en de natuur.

Stap 3: Vertegenwoordigen

Na het leren luisteren naar- en praten met de Natuur is de laatste stap het vertegenwoordigen van Natuur. Als je dit stadium hebt bereikt kan je de belangen van Natuur vertegenwoordigen is al jouw dagelijkse keuzes. Om dit iets concreter te maken kun je jezelf bijvoorbeeld inbeelden dat je in de supermarkt bent en allerlei producten die je regelmatig koopt in je mandje legt. Probeer je bij ieder product af te vragen of je Moeder Natuur hiermee helpt of alleen je eigen portemonnee. Welke (andere) keuzes kun je maken?

Bestuurders luisteren naar de natuur

Bestuurders luisteren naar de natuur

Bestuurders in gesprek met de natuur

De bovengenoemde stappen zijn niet alleen toepasbaar in het dagelijks leven, maar ook in organisaties. Hoe veranderen de keuzes van bestuurders als Natuur een plek aan tafel krijgt? Of nog beter, als Natuur vertegenwoordigd wordt in alle keuzes van een bestuur? Om dit uit te zoeken hebben wij een pilot uitgevoerd met een aantal bestuursleden van verschillende organisaties. Door middel van een geluidsfragment werden de deelnemers uitgedaagd te luisteren naar de onderwaterwereld. Na het luisteren werden de deelnemers gevraagd wat ze hadden gehoord en welk element in de onderwaterwereld ze zich het meest mee identificeerden. Dat varieerde van plankton, tot een mens, tot een fictieve zeemeermin. Waar het plankton zich bedreigd voelde, ervaarde de zeemeermin juist vrijheid en de mens een vorm van eenzaamheid. Dit leidde tot interessante, en soms wat ongemakkelijke gesprekken. Wat is de verhouding tussen een mens en een plankton? Werken ze samen of werken ze elkaar juist tegen? Wat hebben ze met elkaar gemeen? En hoe vertaalt zich dat naar het dagelijks bestuur van de organisatie?

Voor deze stap vroegen we bestuursleden na te denken over een belangrijke beslissing die zij het afgelopen jaar genomen hebben. Dit kan gaan over een investering, aandeelhoudersbelangen, beloningen of de benoeming van nieuwe bestuursleden. De bestuursleden werd gevraagd om dit besluit opnieuw te nemen, maar nu met een Chief Nature Officer als onderdeel van hun bestuur. Deze CNO vertegenwoordigt de belangen van Moeder Natuur te allen tijde en daagt de overige bestuursleden uit het gesprek met de natuur aan te gaan. Bij welke oplossing zijn jullie beiden gebaat? En hoe kijkt de natuur naar jou als mens? Voelt ze zich gesteund of juist bedreigd? En wat zou ze zeggen als ze gevraagd welke keuze zij zou maken in deze belangrijke beslissing?

Uit onze pilot blijkt dat veel bestuursleden het in eerste instantie wat onnatuurlijk vonden om in gesprek te gaan met een niet-menselijke entiteit. Dit verschilde echter per bestuurslid; waar de één zich makkelijk kon verplaatsen in de belangen en behoeftes van natuurlijke elementen, hield de ander vast aan zijn menselijke vorm. Dit leverde interessante fricties op in het maken van keuzes. Wij denken dat juist deze fricties kunnen leiden tot nieuwe gesprekken aan de bestuurstafel waarbij bestuursleden gedwongen worden met een nieuwe blik naar hun eigen keuzes te kijken. Waar bestuursleden geneigd zijn om 2030 te gebruiken als horizon, geloven wij dat dit verandert met de Natuur aan tafel omdat de lange termijn voor Natuur niet stopt in 2030 of zelfs 2050. Ruimte geven aan Moeder Natuur aan de bestuurstafel is lastig, maar daagt uit tot een nieuwe manier van besluitvorming waarbij onze menselijke belangen gelijk worden gesteld aan de belangen van de natuur.

Een dennenbos

Economische groei is niet vanzelfsprekend

Tijdens het ontwikkelen van de training was het een uitdaging om te begrijpen waarom het voor bestuurders moeilijk is om Moeder Natuur te betrekken in vergaderingen en welke dilemma’s zij daarin tegenkomen. Wij zijn allemaal twintigers en geen van ons ervaring heeft als bestuurder van een groot bedrijf. Dat maakt ons vrijer en opener om de natuur mee te nemen in ons denken. We zagen dat de veelal oudere bestuurders gewend zijn om op een lineaire manier te ondernemen. Daar zien we een groot verschil met jongeren die al veel meer circulair en in wederzijdse afhankelijkheden denken. Zoals de natuur dit ook doet. In het overbruggen van die kloof tussen de jongere generatie en de gevestigde orde ligt een sleutel om de transitie naar duurzaamheid te versnellen.

Wij, als twintigers, zijn opgegroeid tijdens de economisch crisis en in een tijdperk waarin klimaatverandering steeds meer aandacht kreeg. Daarnaast is er nu een corona-crisis, die nogmaals onderstreept hoe belangrijk het is om duurzaam te ondernemen. Voor ons is economische groei niet vanzelfsprekend. Wij vinden het belangrijk dat bedrijven bijdragen aan de samenleving in de volle breedte in plaats van alleen te streven naar een hoge omzet.

Een revolutie of ruimte geven aan jongeren?

In de gesprekken die wij voerden met verschillende bestuurders kregen we vaak te horen dat ze niet begrepen dat wij jongeren niet “een revolutie” begonnen. We zouden moeten “bonken op de deur van de bestuurskamers” omdat het immers onze toekomst is. Ook al klinken dit soort woorden bemoedigend, daden blijven vaak achter. Want zolang de deur van de bestuurskamer alleen wordt opengedaan voor ervaren bestuurders, wordt er geen gehoor gegeven aan ons gebonk. Het lijkt ons daarom een logische stap om de energie en ambitie van jongeren te bundelen en te verbinden met de toenemende bereidheid van besturen om te verduurzamen. Een goed voorbeeld hiervan is het SDG traineeship, waarbij bedrijven de kans krijgen om samen met een groep jongeren te werken aan hun duurzaamheidsdoelstellingen. Hierdoor kunnen verschillende generaties van elkaar leren, perspectieven uitwisselen en samen bouwen aan een duurzamere toekomst.

Natuur in het bestuur

De aangekondigde richtlijn van de Europese Commissie vraagt om een nieuwe manier van denken en besturen. Er is een fundamentele gedragsverandering van bestuurders nodig om verder verlies van biodiversiteit tegen te gaan. Onze training kan een eerste stap zijn om dit te bereiken. Naast dat het ontwikkelen van de training voor ons een zeer leerzame ervaring was, kostte het ons wel wat inlevingsvermogen om te begrijpen voor welke uitdagingen de huidige bestuurders staan. Toch is het ons gelukt om een training te ontwikkelen die bestuurders stimuleert uit hun comfortzone te stappen en zich te verplaatsen in een niet-menselijke entiteit in de natuur. Bovenstaande stappen (luisteren, praten en vertegenwoordigen) zijn nog maar een begin, maar kunnen zeker helpen om een natuur-inclusieve bestuurscultuur in gang te zetten. Zo krijgt Natuur een plek in het bestuur!

Inspiratiebronnen

Meer bijdragen van Godelieve Spaas

Contact

Rabo Kunstcollectie

Postadres UC 075
Postbus 17100
3500 HG Utrecht