Rabo Foundation investeert in kleinschalige boeren in Kenia

“Een veilige vorm van microfinanciering”

De Agri-wallet moet boeren in Afrika helpen om hun productie te verbeteren. Onlangs kreeg Dodore Holland, het bedrijf achter de Agri-wallet, een Innovatieprijs van de Wereldbank. “Welbeschouwd is dit een veilige vorm van microfinanciering.”

De Agri-wallet, een digitaal betalingssysteem gebaseerd op leningen van de Rabo Foundation, is nog maar twee jaar in gebruik. Maar Ad Rietberg, een van de initiatiefnemers van het digitale betalingssysteem voor kleinschalige boeren, heeft precies voor ogen wat hij de komende tien jaar wil bereiken: groeien van 20.000 kleine boeren in Kenia naar 10 miljoen gebruikers in 25 landen in Afrika en Azië. Via geoormerkte leningen van de Rabo Foundation die op een digitale rekening worden gestort, kunnen boeren met hun Agri-wallet zaden en kunstmest inkopen bij deelnemende winkels en krijgen zij ook hun inkomsten via hun digitale protemonnee. Rietberg: “Op die manier kunnen boeren betere spullen kopen en hun inkomen verhogen.”

In dit interview vertelt Rietberg hoe de Agri-wallet-financiering ook kleinschalige boeren in Kenia kan helpen – zelfs de boeren zonder internet en smartphones.

Wat is het grootste voordeel van de Agri-wallet?

“De Agri-wallet verschaft financiering aan kleine boeren die niet interessant zijn voor grote banken. Het gaat om te kleine bedragen, bovendien wonen ze vaak afgelegen. Het rendement weegt niet op tegen de tijd die een bank in zulke klanten moet steken. In de hele wereld is er een tekort van maar liefst 400 miljard dollar aan leningen voor die groep. Met name in Afrika en Azië heeft 50 tot 60 procent van de boeren geen geld om zaden, kunstmest, gewasbescherming of een oogstverzekering te kopen. Daarom gebruiken ze zaden uit hun eigen oogst, die van mindere kwaliteit zijn, wat weer tot een lagere opbrengst leidt. Ook is het belangrijk dat boeren voor elk gewas de juiste kunstmest gebruiken, maar ook daarvoor hebben ze vaak geen geld. Het is niet alleen qua inkomen voor de boer gunstiger als ze goede spullen kunnen kopen, het is ook bittere noodzaak: over dertig jaar telt Afrika tweemaal zoveel mensen. Op hetzelfde areaal grond moet de productie dus verdubbelen om te voorkomen dat er nog meer bos wordt gekapt.”

De Agri-wallet fungeert ook als spaarpot voor de boer?

“Ja, boeren kunnen hun Agri-wallet zó instellen dat er automatisch een deel van hun inkomsten als spaargeld opzij wordt gezet. Willen ze in aanmerking komen voor grotere leningen, vanaf 50 euro, dan is sparen zelfs verplicht. Op dit moment spaart circa 35 procent van de deelnemers.”

Deze leenvorm heet supply chain financiering. Wat betekent dat?

“Het geld dat de boer in zijn Agri-wallet krijgt, kan uitsluitend worden uitgegeven in de landbouwketen. Dus in de winkel die zaden en kunstmest verkoopt. Die winkelier heeft ook een Agri-wallet, waarmee hij spullen kan kopen bij de groothandel. Met de Agri-wallet kun je niet het schoolgeld van je kinderen of een bruiloft betalen. Het geld blijft dus in de agrarische keten. Daarmee lijkt het enigszins op een pensioenvoorziening. Dat is ook geld dat je niet kunt uitgeven aan andere zaken dan je oude dag.”

Is de Agri-wallet een vorm van mobiel bankieren?

“Ja, maar dan in een heel simpele vorm: niet via een smartphone, want die hebben veel Afrikanen niet, maar via een sms op oude mobiele telefoons. Het betalingssysteem mocht niet te ingewikkeld zijn omdat veel mensen niet kunnen lezen. De Agri-wallet werkt met blockchain-technologie: het is virtueel geld, een soort monopolygeld, dat alleen in de agriketen waarde heeft.”

“Het is net monopolygeld en heeft alleen waarde in de agriketen”

- Ad Rietberg, Agri-wallet

Welke rol speelt Rabobank bij dit project?

“Rabo Foundation is op dit moment de enige financiële partij die betrokken is bij de Agri-wallet. Tot nu toe heeft de bank 3 ton aan leningen verstrekt. Rabobank was een voor de hand liggende partner wegens haar grote betrokkenheid bij landbouw en voedsel. Ook is Rabo een sterke partner die ons kan blijven steunen als de Agri-wallet meer deelnemers krijgt. Als we echt gaan groeien, zijn er namelijk nog tientallen miljoenen nodig. De samenwerking verloopt ontzettend goed, de bank denkt heel actief mee. De dataspecialisten van het programma Data for Food bijvoorbeeld kijken hoe we dingen beter kunnen doen. Door de betrokkenheid van Rabobank hopen we dat andere financiële partijen zich ook zullen aansluiten. Zo zijn we in gesprek met crowdfunding-platform Lendahand, zodat ook particulieren kunnen gaan investeren in de Agri-wallet. Het rendement voor hen zou vermoedelijk ergens tussen de 3 en 5 procent komen te liggen.”

Welk voordeel heeft de Rabobank bij de Agri-wallet?

“Een bank heeft er belang bij dat het geld dat zij uitleent, wordt terugbetaald. Doet een boer dat, dan is het gebruik van de Agri-wallet gratis. Staat hij rood, dan betaalt hij 1 procent rente per maand. Vaak staan boeren enkele maanden per jaar rood: als ze inkopen hebben gedaan, maar hun oogst nog niet is verkocht. Voor winkels en opkopers geldt min of meer hetzelfde: tussen aankoop en verkoop zit een bepaalde tijd waarin er geen inkomsten zijn. Als ze door de kopers betaald krijgen in hun Agri-wallet, dan wordt eerst de lening afgelost, dan een percentage gespaard en vervolgens wordt de resterende winst uitbetaald aan de boer. Eén procent van 3 ton is ‘maar’ 3.000 euro voor Rabo, maar als er miljoenen aan leningen uitstaan, dan tikt 1 procent rente aan.”

Het project heeft al diverse prijzen gekregen?

“In april van dit jaar hebben we een Innovatieprijs ontvangen van de Wereldbank en eind vorig jaar de Innovator’s Challenge van het Nederlands Platform voor Microfinanciering (NPM). Van de Wereldbank krijgen we een nog nader te bepalen bedrag om de Agri-wallet te laten groeien, van het NPM krijgen we 125.000 euro om satellietbeelden in te zetten voor advies aan kleine boeren in Kenia. Zo kunnen zij hun gewasbescherming en zaden beter afstemmen op de klimatologische omstandigheden.”

Wat wordt de volgende stap?

“Dit jaar gaan we de Agri-wallet introduceren in Rwanda, Benin, Nigeria, Oeganda, Ethiopië en Tanzania en kijken of er in die landen voldoende animo voor is. Maar in Kenia is 100 procent van de deelnemers tevreden, dus dat geeft hoop. En dan is het een kwestie van heel hard groeien. Dat doen we met diverse partners, waaronder ontwikkelingsorganisatie SNV en Wageningen University. Zij zijn de koplopers die anderen hopelijk enthousiast maken. Want er zijn meer financiële partijen die belangstelling hebben voor de Agri-wallet, maar alleen als ze geld kunnen verstrekken via een degelijk platform. Ik zou het mooi vinden als de Agri-wallet een echt groot, Nederlands project wordt.”