“Steden hebben een eigen voedselraad nodig”

Wayne Roberts over het nut van voedselbeleid

Steden hebben een Food Policy Council nodig om hun groeiende bevolking van voedsel te voorzien. Dat vindt Wayne Roberts, oud-directeur van de voedselraad in Toronto. Met hun holistische aanpak kunnen zij meer bereiken dan overheden of bedrijven.

Toen Wayne Roberts in 2000 voor de Food Policy Council in Toronto (Canada) ging werken, bestonden er wereldwijd slechts drie andere food policy councils. Achttien jaar later zijn er meer dan 300 van dit soort voedselraden, toegewijd aan het oplossen van complexe, stedelijke voedselvraagstukken. Ook Amsterdam heeft sinds kort een eigen food council. Roberts, inmiddels gepensioneerd, is nog altijd een bevlogen voorvechter van voedselbeleid. Met Rabobank sprak hij over de geschiedenis van de food councils en het potentieel dat zij bezitten om wereldwijd veel voedselgerelateerde problemen op te lossen.

Hoe en waarom zijn de eerste food policy councils ontstaan?

“De eerste startten in de jaren 80 in Noord-Amerika, toen veel steden fabrieken kwijtraakten die ooit een belangrijke pijler van hun economie waren. Armoede en ondervoeding namen toe. Food policy councils zochten naar een andere manier om de minima van voedsel te voorzien dan de gebruikelijke oplossing, via voedselbanken. Voedselbanken bieden overwegend bewerkt voedsel en hebben te kampen met een bepaald stigma. De food council pioniers beoogden een effectievere en meer humane manier om de kwetsbaarste mensen in de maatschappij te ondersteunen. Ze incorporeerden beleid in hun titel en aanpak, omdat ze ervan overtuigd waren dat wetgeving onderdeel moet zijn van de oplossing.

“Toronto richtte haar netwerk in 1991 op, tegelijk met de tweede golf food councils. Deze voedselraad blonk uit in haar holistische benadering en drukte overheden op het hart om gezondheids- en voedselbeleid te integreren. Hun stelling was dat investeringen in voedsel voor de minima op lange termijn zouden leiden tot besparingen in de gezondheidszorg.”

Wayne Roberts

Hoe gaan food policy councils te werk?

“Food policy councils zijn grassroots; ze hebben weinig vastomlijnde regels. Dat is goed, omdat het ruimte biedt voor ontwikkeling en innovatie. In hun ethos staat het systeemdenken centraal, dat ze willen aanmoedigen in het voorgestelde beleid. Ze streven er dus naar om alle stakeholders te betrekken bij het beleid. De Toronto Food Policy Council herbergt boeren, voedselbankvrijwilligers, organisatoren van schoolmaaltijden, chef-koks, afgevaardigden van migranten- en armoedebestrijdingsgroeperingen, studenten, professoren en beleidsmakers. Food councils geven een stem aan kansarme groepen, zoals minima, minderheden, mensen met een beperking, mensen die kampen met geestelijke gezondheidsproblemen en startende ondernemers. Deze mensen weten als geen ander hoe het beleid kan falen en waar verbetering nodig is.”

Hoe vermijd je conflicten als je zo veel verschillende belangen moet dienen?

“Het mooie van voedsel is dat vrijwel iedereen instemt met de basisprincipes. We vinden allemaal dat honger slecht is, dat voeding onze gezondheid moet ondersteunen en dat voedselproducenten milieuvriendelijk moeten werken. En we zijn het er allemaal over eens dat het werk van boeren, voedselarbeiders en ondernemers onmisbaar is. Ondanks deze consensus leiden veel voedselkwesties tot polarisatie en verscheidenheid. Dat is duidelijk een teken van slecht issuemanagement. Food policy councils werken aan het verbeteren van menselijke vaardigheden, zodat de betrokkenen een breder beeld krijgen waarin zij vooral hun overeenkomsten zien. Op die manier wordt minder tijd verspild aan onproductieve conflicten.”

“Steden zijn slechts negen maaltijden van anarchie verwijderd”

- Wayne Roberts, Toronto Food Policy Council

Hoe ben je betrokken geraakt bij food policy councils?

“In 2000 ging ik bij de Toronto Food Policy Council aan de slag. Ik zag in dat voedsel veel meer is dan iets wat je nodig hebt voor je eigen gezondheid; het is onontbeerlijk voor steden. Individuen kunnen wekenlang in leven blijven zonder te eten; steden kunnen niet langer dan een paar dagen zonder voedsel. Volgens een Engels gezegde zijn steden vandaag de dag slechts negen maaltijden verwijderd van anarchie. Dat inzicht bracht mij ertoe om het vraagstuk om te draaien. Niet: ‘Wat kunnen steden doen aan de voedselproblematiek?’, maar: ‘Welke mogelijkheden biedt voedsel om steden te helpen?’.

Hoe succesvol zijn food councils al geweest in het behalen van hun doelen?

“Mijn antwoord daarop is dat we onverwachte successen hebben geboekt én hebben gefaald. Het publieke bewustzijn rondom voedselkwesties is veel groter dan 30 jaar geleden. De verkoop van goed voedsel is op elk gebied gestegen. Scholen boeken echt vooruitgang met gezondere, lokale en duurzamere maaltijden. De verkoop van fair trade, lokale, biologische en ambachtelijke producten heeft een vlucht genomen. Intussen is er online en offline veel aandacht voor voedselkwesties in de media en de meeste Noord-Amerikaanse universiteiten bieden voedselcursussen of volledige voedselprogramma’s aan.”

”Food policy councils benaderen issues op een holistische manier”

- Wayne Roberts, Toronto Food Policy Council

Op welk vlak hebben ze dan geen succes geboekt?

“Als het gaat om daadwerkelijk gedrag veranderen en resultaten boeken. Overgewicht, consumptie van bewerkt voedsel en fast food, chronische ziektes en voedselverspilling zijn toegenomen. Monopolies krijgen steeds meer macht. Er zijn minder boeren en er is minder biodiversiteit. De opwarming van de aarde door voedselproductie is toegenomen. Overmatig gebruik van antibiotica wordt steeds erger. We wisten eigenlijk weinig over wat we allemaal zouden tegenkomen toen we begonnen, of wat er allemaal nodig zou zijn om het businessmodel van de voedselindustrie te veranderen.

“De reden voor deze mislukkingen is duidelijk: onderfinaciering. Zelfs als alle food councils in de wereld een budget van elk 100.000 dollar (€81,450) zouden hebben, dan nog zouden ze slechts 30 miljoen dollar (24.5 miljoen euro) kunnen spenderen. Ter vergelijking: ‘Big Food’ spendeert zo’n 600 miljard dollar alleen al aan advertenties. Minder dan een tiende procent van Big Food’s advertentiebudget zou ons al fatsoenlijk op weg helpen naar succes.”

“Overheden hebben geen oplossing gevonden voor voedselverspilling”

- Wayne Roberts, Toronto Food Policy Council

Kunnen food policy councils complexe problemen oplossen, zoals voedselverspilling, stabiliseren van bevoorradingsketens en duurzaamheid?

“Het sleutelwoord is hier ‘complex’. De successen van het moderne voedselsysteem waren geweldig. Maar die successen hadden een hoge prijs: complexe issues zoals voedselverspilling, chronische ziektes en de aantasting van het milieu zijn genegeerd. Nationale overheden en internationale ondernemingen hebben gefaald in het oplossen van deze problematiek. Food policy councils worden bemand door mensen die naar issues kijken vanuit verschillende perspectieven. De vierde en vijfde golf van food councils zal zich op deze wijze van probleemoplossing richten. Ik denk dat de mens meer centraal zal gaan staan in voedselbeleid. We zullen niet langer de focus op de landbouwproductie, de logistiek rondom de toeleveringsketen of voeding leggen. We zullen focussen op de gezondheid, economische, sociale, psychologische en geestelijke behoeften van mensen.”