Europese steden maken vuist tegen voedselverspilling

Van mondjesmaat naar Europees formaat

Europese steden besteden steeds meer aandacht aan het verminderen van voedselverspilling. Van Ljubljana tot Lissabon en van Brugge tot Milaan vormen stadsbesturen duurzame voedselsystemen. De sleutel tot succes? Samenwerking en burgerparticipatie.

Tot voor kort hielden stadsbesturen zich maar mondjesmaat bezig met voedsel en voedselstrategie. Maar gemeentelijke autoriteiten erkennen dat voedsel een centrale rol speelt in de samenleving en daarom integreren Europese steden steeds vaker voedselstrategie in hun beleid. Hiermee pakken ze problemen zoals sociale achterstand, publieke gezondheid en milieuvervuiling aan.

Overheden realiseren ook dat voedselverspilling tegengaan een van de effectiefste manieren is om het milieu en welzijn van de bevolking te bevorderen. Het is daarbij cruciaal dat verschillende partijen goed gecoördineerd te werk gaan.

Lokale kennis

Steden verkeren in een unieke positie: ze kunnen bottom-up-initiatieven steunen, waarbij ideeën niet uit het brein van beleidsmakers maar uit de lokale gemeenschap komen. Bovendien spelen steden een belangrijke rol in het samenbrengen van rijksoverheid, bedrijven en kleinschalige organisaties om samen op te staan tegen voedselverspilling.

Het bestuur van Milaan reageerde bijvoorbeeld op de zorgen over de verspillingscijfers van restaurants en huishoudens (naar schatting meer dan vijf miljoen ton per jaar in heel Italië), door de ‘afvalbelasting’ te verminderen. Het stadsbestuur beloont nu Milanezen die hun overgebleven voedsel doneren aan lokale liefdadigheidsinstellingen. Zo snijdt het mes aan twee kanten: door samenwerking met lokale partijen en bedrijven reduceert Milaan niet alleen voedselverspilling, de Noord-Italiaanse stad voedt tegelijkertijd de arme bevolking.

Honderden kilometers verderop, in Brugge, richtten lokale autoriteiten het Food Lab op. In dit Lab bedenken stedelijke en regionale belanghebbenden samen oplossingen voor voedselverspilling. “We hebben onder andere een project opgezet waarbij vrijwilligers onverkochte supermarktgroente verzamelen en verwerken tot soep voor de arme lokale bevolking”, vertelt Mieke Hoste, Brugse wethouder van Milieu, Sociale Zaken en Toerisme. “Het Food Lab laat ons bovendien zien in welke gezondheids- en onderwijsinstellingen de voedselverspilling het grootst is.”

“We bestrijden verspilling én dienen het maatschappelijk blang”

- Anja De Cunto, EUROCITIES

Maatschappelijk belang

Maar het draait niet alleen om het bestrijden van verspilling en honger. Steden creëren dankzij deze initiatieven ook lokale connecties waarmee ze weer nieuwe doelen bereiken. “In Gotenburg en Athene werken stedelijke autoriteiten samen met afvalbeheerders uit de publieke en private sector. Samen zetten ze voedseloverschotten om in kunstmest en in biobrandstof voor het lokale en publieke transport”, vertelt Anja De Cunto. Zij is voedsel(verspillings)specialist bij EUROCITIES, een netwerk van meer dan 140 Europese steden dat de stedelijke facetten van economische, sociale, duurzame en politieke ontwikkeling op de EU-agenda wil zetten. “Dit soort initiatieven heeft een tweeledig effect: het bestrijdt voedselverspilling en het dient het maatschappelijk belang.”

Kijk bijvoorbeeld naar Turijn. Hier sloeg de gemeente de handen ineen met winkeliers, afvalverwerkers en een vluchtelingenhulporganisatie. Samen startten ze een initiatief waarbij migranten op de wekelijkse markt voedseloverschotten verzamelen en verdelen onder de mensen die het nodig hebben.

In steden zoals Brugge en Turijn gaan voedseloverschotten van markten naar mensen in nood.

Geïnspireerde samenwerking

In heel Europa werken steden samen om ‘best practices’ te delen en voedselverspilling tegen te gaan. Ze zijn geïnspireerd door het Milan Urban Food Policy Pact en worden geholpen door organisaties als EUROCITIES en een aantal platformen en projecten van de EU. Zo steunt het EU-programma Horizon 2020 een samenwerkingsproject tussen vier steden (Lissabon, Hamburg, Kopenhagen en Genua), dat verschillende belanghebbenden samenbrengt om oplossingen binnen de circulaire economie te ontwikkelen en afval om te zetten in ‘waarde’. Lissabon ontwerpt bijvoorbeeld een online tool die voedseloverschotten meet en rapporteert. Alle deelnemers aan het project zullen de resultaten delen.

Een van de functies van EUROCITIES is het faciliteren van dergelijke samenwerkingen. De Cunto: “We wilen samenwerking tussen Europese steden stimuleren, ze aanmoedigen om hun ervaringen te delen en laten zien wat ze kunnen doen vanuit Europees beleidsperspectief. Verleden jaar publiceerden we een diepgaand onderzoek over stedelijk voedselbeleid. Onlangs gaven we een webinar en publiceerden we een uitgave over voedselverspilling met voorbeelden over stedelijke samenwerkingen.”

“Er is geen Europese standaardnorm voor het meten van verspilling”

- Anja De Cunto, EUROCITIES

Meetbaar in Milaan (en verder)

De grootste uitdaging voor steden is bewustwording, zowel op gemeentelijk niveau in het herkennen en meetbaar maken van verspilling, als op breder niveau, door het onderwijzen van het publiek en instituties over succesvol bestrijden van verspilling. “Voedselverspilling wordt momenteel niet gereguleerd in de EU. Elke stad heeft een andere manier om het te meten. Er is dus geen algemene standaard”, vertelt De Cunto. “Het bijhouden van data is een uitdaging. Milaan probeert dat te tackelen door samen met de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN een ‘standaardset’ met de belangrijkste verspillingsmaatstaven te creëren die internationaal toegepast kunnen worden.”

Onderzoek toont aan dat restaurants en consumenten de grootste voedselverspillers zijn.

EUROCITIES hielp ook non-profitorganisatie FoodWIN met het ontwikkelen van een methode om voedselverspilling te evalueren. Dit was één van de middelen die Brugge heeft ingezet om de grootste voedselverspillingscijfers in de regio op te sporen. Zo bleek dat restaurants en individuele huishoudens in de stad verantwoordelijk waren voor de meeste voedselverspilling in de regio (dit geldt overigens voor de meeste steden).

“We boeken de beste resultaten als we burgers betrekken”

- Anja De Cunto, EUROCITIES

De Cunto: “We boeken de beste resultaten als we burgers betrekken. Meer dan tachtig procent van de Europeanen woont in stedelijk gebied. Steden zijn dus de beste plekken om dit te doen. Door heel Europa voeren steden campagnes op scholen, social media en op buurtniveau om het bewustzijn rondom voedselverspilling te vergroten. Het ultieme doel? Een cultuuromslag!”

Er moeten echter behoorlijk wat vooroordelen geslecht worden om deze omslag te maken. Dat was zeker het geval in Brugge, vertelt wethouder Hoste: “We kregen best wel wat tegenstand. Pas toen we mensen bij het besluitvormingsproces betrokken, bereikten we overeenstemming. Burgerparticipatie en goede samenwerking hebben ons uiteindelijk geholpen om alle vooroordelen te overwinnen.”