Koffie zonder bijsmaak

Met het Kickstart-programma helpt de Rabobank de wereldwijde food- en agrisector duurzamer te maken. Zo helpt Rabobank Foundation kleine koffieboeren om hun product als eerlijke koffie aan de man te brengen.

Voedselzekerheid is een van de grootste vraagstukken van deze tijd. Tegen 2050 is de wereldbevolking naar verwachting gegroeid van 7 naar 9 miljard inwoners. Naarmate ontwikkelingslanden welvarender worden, neemt de vraag naar meer gevarieerd, smakelijk en voedzaam eten alleen maar toe. Ook worden Westerse consumenten zich steeds meer bewust van de herkomst van producten. ZIj kiezen liever voor een eerlijk product, waar geen ontbossing of uitbuiting van mensen bij aan te pas komt.

Het antwoord van de Rabobank hierop is Kickstart Food. Met dit driejarige programma geven we een extra stimulans aan de wereldwijde duurzame food- en agrisector. De Rabobank werkt al meer dan een eeuw voor en met de sector samen. Rabobank Foundation helpt sinds 1974 kleine boeren en hun coöperaties. Het doel is enerzijds om hen te helpen professionaliseren en een redelijk salaris te verdienen, anderzijds dragen we hiermee bij aan verduurzaming van de voedselvoorziening voor de komende decennia.

Nieuwe balans in de koffiehandel

Koffie is één van de bedrijfstakken waar de foundation zich op richt. De toevoerketen is uit balans, met aan de ene kant van de schaal een klein aantal zeer grote producenten, en aan de andere kant duizenden, kleine boeren. Kleinschalig geproduceerde koffie is aantrekkelijk vanuit de toenemende vraag naar eerlijke handel. maar verschillende uitdagingen maken het voor deze kleine koffieboeren moeilijk om hun koffie op de markt te brengen. Die uitdagingen lopen uiteen van het zorgen voor gezonde gewassen tot het vinden van internationale kopers. De Rabobank Foundation biedt oplossingen voor deze situatie door kennisuitwisseling en het verbinden van vraag en aanbod.

Het telen van kwalitatief goede koffie kost geld. Een mooi voorbeeld hiervan is het verhaal van de Yanesha, een inheems volk uit de regenwouden van Peru. Al generaties lang telen zij koffiestruiken op kleine percelen. Hoewel de groeiomstandigheden in het gebied uitstekend zijn, bleef de smaak van hun koffie matig. De koffiestruiken van de Yanesha werden vaak geteisterd door roya (koffieroest), een verwoestende ziekte. Daarnaast hadden de Yanesha geen toegang tot eerlijke kredieten of internationale kopers.

Eerlijk krediet en onschatbare kennis

Met steun van Rabobank Foundation en Amazonas, een lokale ngo, richtten de Yanesha een coöperatie op: Central de Productores Yanesha (CEPRO Yanesha). De Foundation biedt CEPRO Yanesha een kredietfaciliteit, waardoor leden van de coöperatie kleine leningen kunnen afsluiten tegen toekomstige opbrengsten. Op die manier kunnen ze in hun boerderijen investeren om de kwaliteit en kwantiteit van hun gewassen te verbeteren. De foundation zorgt er ook voor dat ze toegang hebben tot agrarische en technische expertise om die investering te maximaliseren. Zo financiert Rabobank Foundation experts die regelmatig de verafgelegen koffieplantages bezoeken en die boeren zoals de Yanesha helpen trainen, inclusief de leiders van de coöperaties. Zij kunnen op hun beurt dan de opgedane kennis weer doorgeven aan hun collega’s, waardoor een positieve cyclus ontstaat. Op deze manier leren zo veel mogelijk boeren hoe ze grondverbeteraars en organische pesticiden kunnen inzetten om zich elk jaar weer te verzekeren van een grotere opbrengst.

“Voor goede resultaten zijn soms dure materialen nodig”

Hoe de bonen na de oogst behandeld en gedroogd worden, heeft ook een grote invloed op de kwaliteit van het eindproduct. Om goede resultaten te krijgen, is aanschaf van dure materialen soms noodzakelijk. In die gevallen kan een lening van de coöperatie uitkomst bieden. De technische ondersteuning de die boeren krijgen, draagt vanuit dit oogpunt ook simpelweg bij aan een goede bedrijfsvoering: als de boeren weten hoe ze het geleende geld het beste kunnen inzetten, is de kans dat ze het kunnen terugbetalen groter. Sterker, het inkomen van een CEPRO-lid stijgt naar verwachting gemiddeld met 150% binnen 5 jaar na het afsluiten van de lening.

Maak kennis met de Yanesha

Alleenstaande moeder Dora Espíritu woont in Tsachopen, een Yanesha-dorp vlakbij Villa Rica. Ze heeft de afgelopen 10 jaar twee hectaren grond verbouwd met koffie. “Dit jaar heb ik 1.850 dollar geleend van CEPRO voor een nieuw bemestingssysteem op het beste deel van mijn land”, vertelt ze. “Het DRENCH-systeem brengt de voedingsstoffen direct bij de wortels van de koffiestruik. Daardoor wordt er minder verspild en de struiken gedijen er goed bij. Dankzij de training weet ik precies hoe ik het beste eruit moet halen. Mijn zaak maakt nu meer winst, dus heb ik straks geen problemen om de lening op tijd terug te betalen. Ik hoop DRENCH binnenkort voor de rest van mijn planten te kunnen gebruiken.”

Veel boeren gebruiken de extra inkomsten om hun kinderen naar school te sturen. Maribel Maquera Cuñivo woont in Maime, een ‘koffiedorp’ opgericht met de hulp van haar voorouders. Zij ging met 18 jaar van school af, maar haar dochters studeren nu aan de universiteit. De een studeert landbouw, de andere psychologie. “Dankzij de leningen van CEPRO konden zij ondanks twee slechte oogstjaren gewoon op de universiteit blijven”, zegt Maribel. “CEPRO hielp mij ook om betere opbrengsten uit mijn boerderij te halen. Voorheen gebruikte ik de methoden die ik van mijn ouders had geleerd, maar ik merkte al gauw dat de kwaliteit beter kon. Ik heb nu geïnvesteerd in organische kunstmest en zelfs in een droger op zonne-energie om de geoogste bonen te drogen. Mijn koffie is echt verbeterd. In de lokale proeverij in 2017 behaalde ik een tweede plaats en de volgende keer ga ik voor de eerste plaats!”

Van plantage naar markt

Als coöperatieve bank heeft de Rabobank een bijzondere affiniteit met boerencoöperaties. Door financiële en managementexpertise te bieden, draagt Rabobank Foundation eraan bij dat de coöperaties professioneel en duurzaam gerund worden. Als een coöperatie kan laten zien dat zij in staat is om kwalitatief hoogwaardige koffie te leveren met de betrouwbaarheid die internationale kopers verwachten, dan brengt de foundation haar in contact met groothandelaren uit het netwerk van Rabobank Foundation. Die zijn bereid een hogere prijs te betalen voor kwalitatief hoogwaardige bonen. In het geval van CEPRO Yanesh zorgde de foundation ook voor handelsfinanciering om de eerste directe exports mogelijk te maken. Zo kon CEPRA in 2011 haar eerste containerlading verschepen van 18.000 kg (een standaardeenheid voor de handel in koffiebonen). Zes jaar later was dit aantal al gegroeid naar 13 containers, plus een aantal speciale orders voor de hoogste kwaliteit koffie.

Peeze kiest voor CEPRO Yanesha

Meer dan de helft van de bevolking in de afgelegen gebieden van Peru leeft nog steeds onder de armoedegrens. Maar leden van de CEPRO coöperatie worden zelfredzamer dankzij de internationale kopers die hun koffie bij hen inkopen. Eén van deze kopers is Peeze, een onafhankelijke, Nederlandse koffiebrander die zich inzet voor de winning en levering van organische bonen uit eerlijke handel. Peeze wil alleen de beste kwaliteit koffie in haar assortiment, wat resulteerde in een prijs voor Nederlands beste koffie in 2015 en 2017. Ook de koffie van CEPRO Yanesha voldoet aan Peezes kwaliteitseisen: in 2016 nam Peeze een containerlading af.

Peeze brandt de bonen in eigen beheer in de Arnhemse branderij. Daarna verkoopt Peeze de bonen aan particulieren en aan zakelijke klanten. Terwijl veel koffiemelanges in de supermarkten vaak zijn bewerkt om een homogene smaak te krijgen, past Peeze juist een proces op maat toe om de specifieke smaak van elk soort bonen te benadrukken. Want die is net zo complex als een Grand Cru-wijn.

‘Huiskoffie’ van de Rabobank

Een groot deel van de koffie die de Rabobank schenkt aan klanten en bezoekers is afkomstig van Peeze. Yanesha-koffie is zelfs het visitekaartje van Rabobank Nederland geworden. Timmo Terpstra, algemeen directeur van Peeze: “Het is koffie met een verhaal, dat spreekt onze klanten en zakelijke partners aan. Om dat verhaal te benadrukken, besteden we veel aandacht aan de verpakking en etikettering. De Rabobank gebruikt onze koffie ook als relatiegeschenk en schenkt Yanesha-koffie op bijzondere events. Ook leveren we deze koffie aan een aantal lokale Rabobanken die op deze manier CEPRO willen steunen.”

Ook andere klanten van Peeze kiezen bewust voor Yanesha-koffie vanwege de volle smaak met tonen van hazelnoot en caramel. Die komt goed tot zijn recht dankzij de espresso-branding van de bonen. Wat hen ook aanspreekt is dat Peeze precies kan vertellen waar en zelfs door wie de bonen geproduceerd zijn. Daarmee onderscheiden kleine groothandelaren als Peeze zich van multinationals, voor wie koffie louter handelswaar is.

“Het geeft voldoening dat een grote partij als de Rabobank met ons en coöperatieven samenwerkt om transparantie in de koffieketen te bewerkstelligen”, zegt Terpstra. “Ik denk dat rechtstreekse handel met coöperatieven in de toekomst steeds belangrijker wordt. We kunnen zien welke coöps in hun leden investeren en zelfs welke prijs de boer krijgt voor zijn of haar oogst.”

Op weg naar prijsstabiliteit

De prijs van koffie is onderhevig aan prijsverhogingen door tussenhandelaren en aan speculaties op de internationale grondstoffenmarkt. Deze prijsfluctuaties zijn een bedreiging voor het succes van veel kleine boeren. Helaas voor de boeren, liggen de prijzen voor koffie nu onder de kostprijs. Daarom is Peeze bezig met een pilotproject waarbij coöperaties een vaste prijs voor hun bonen krijgen. In 2017 bracht het hoofd van CEPRO Yanesha een bezoek aan Nederland en aan de Peeze branderij, waar Terpstra hem een interessant aanbod deed. “Wij garanderen de afname van een bepaald gewicht aan bonen voor een vaste prijs. De boeren hebben zo zekerheid over wat hun oogst opbrengt,” vertelt Terpstra. “Als alles volgens plan verloopt, willen we het model uitrollen naar onze partner-coöperaties in Sri Lanka, Kenia en Tanzania. Koffie zoals wij die produceren, kost wat meer, maar wij vinden dat de moeite waard. Gelukkig zijn onze klanten het met ons eens.”

Meer weten?

Rabobank Foundation werkt samen met 70 koffiecoöperaties over de hele wereld. Verduurzaming van de koffieketen is slechts een voorbeeld van hoe Rabobank Foundation zijn ervaring in de food- en agrisector inzet om voedselzekerheid wereldwijd te borgen. Meer weten over wat Rabobank Foundation doet? Kijk dan op rabobankfoundation.com.