Heeft Kipster het ei van Columbus gevonden?

Supermarktketen Lidl verkoopt sinds vorige maand ‘klimaatneutrale’ eieren van het merk Kipster. En binnenkort ook haanburgers. Kipster heeft naar eigen zeggen de meest dier-, boer- en milieuvriendelijke kippenboerderij ter wereld. Hebben zij het ‘Ei van Columbus’ gevonden?

Kipster begint bij sociaal ondernemer Maurits Groen en pluimveespecialist Ruud Zanders. Groen is de stuwende kracht achter diverse groene initiatieven en coalities. Zo verzorgde hij de Nederlandse boekuitgave en filmpremière van An Inconvenient Truth van Al Gore, maakte hij het WK-voetbal 2010 klimaatneutraal en produceert hij de WakaWaka-zonnelamp. Zoals vaker bij Groen ontstond het idee voor Kipster tijdens een ontmoeting, in dit geval met Zanders, sinds jaar en dag pluimveehouder. De twee begonnen te filosoferen hoe de meest dier-, boer- en milieuvriendelijke kippenboerderij eruit zou kunnen zien. Gedreven vanuit de vraag hoe we de groeiende wereldbevolking op een eerlijke manier kunnen voeden, zonder dat dit ten koste gaat van mens, natuur of dier. Samen met boer Styn Claessens en mediastrateeg Olivier Wegloop smeedden ze vervolgens plannen en voerden die uit. Zo werd Kipster geboren: een klimaatneutraal pluimveebedrijf bij het Nederlandse Venray. Hun eieren krijgen de hoogste waardering van de Nederlandse Dierenbescherming en vinden inmiddels gretig aftrek. Groen is bereid om een kijkje in de keuken te geven.

Hoe is het jullie in vier jaar gelukt om zo’n innovatief bedrijf op te zetten in een krimpsector?
Groen: “Aangezien wij als initiatiefnemers uit verschillende disciplines komen, konden we de sector met andere ogen bekijken. We negeerden de ijzeren wet ‘alles draait om de laagste kostprijs’. Dat prijsdenken gaat ten koste van dierenwelzijn en van het milieu, maar ook van de marge voor boeren.”

Wat was de belangrijkste horde die jullie moesten nemen om het bedrijf van de grond te krijgen?
Groen: “De financiering. We hebben de traditionele wegen omzeild door een contract te sluiten met de directie van Lidl. Zij kopen al onze eieren en haantjes en zijn ons exclusieve afzetkanaal. We hebben Lidl alle cijfers laten zien. Dankzij dat contract kregen we krediet bij de bank.”

Vanwaar de keuze voor Lidl?
“Zij zijn een discounter die werkt met eigen merken. Hun assortiment is beperkt, dus geen 30 eiersoorten waardoor de consument door de bomen het bos niet meer ziet, maar een helder aanbod. Daardoor kunnen wij ons verhaal over ‘het beste ei’ goed vertellen.”

Jullie eieren zijn niet biologisch, geen vrije uitloopeieren, maar hebben wel het hoogst haalbare keurmerk van de Dierenbescherming. Hoe zit dat?
“Er zijn meer aspecten belangrijk dan de aard van het voer en voldoende ruimte per kip. Kipster probeert alles in een keer zo goed mogelijk te doen: diervriendelijkst, laagste footprint en laagste uitstoot. We zorgen voor goede leefomstandigheden voor de kippen, we vergassen de haantjes niet op dag 1 en we wekken meer energie op dan we zelf nodig hebben. Daarnaast voeren we onze kippen met reststromen van bakkerijen en landbouw, waardoor we geen landbouwgrond nodig hebben voor het voer en we meteen verspilling tegengaan. We verpakken zo milieuvriendelijk mogelijk en we hebben een educatie- en vergadercentrum.”

Jullie verkopen tegen een kostprijs die vijf cent lager is dan een biologisch ei bij Lidl. Hoe kan dat?”
“Omdat we met een schone lei begonnen, konden we eerst naar onze idealen kijken en daarna alles zo efficiënt mogelijk inrichten. Door een slimme combinatie van technieken en door telkens voor onszelf de afweging te maken of iets zinvol is of niet, lukt het om onze eieren relatief goedkoop te houden. De vijfjarige afzetgarantie van Lidl legt hieronder het fundament. Door die deal lopen we naar verhouding weinig risico en hebben we niet te maken met tussenhandel.”

De meeste pluimveebedrijven vergassen de hanenkuikens nadat ze uit het ei zijn gekomen, omdat ze daar geen geld mee kunnen verdienen. Jullie denken daar anders over. Hoe zit dat precies?
“Wij brengen de haantjes groot. Dat kost ongeveer 120 dagen, terwijl dat bij vleeskippen normaal 42 dagen is. Het vlees verkopen we in de vorm van haanburgers. Ook voor die afzet tekent Lidl. Zij steken hun nek uit, maar scoren ook. Dierenrechtenactivisten die doorgaans erg kritisch zijn over het vlees in de supermarkten, prijzen Lidl nu vanwege Kipster.”

Is Lidl jullie enige afzetkanaal?
“Wij beginnen met één boerderij met 24.000 kippen die jaarlijks ongeveer 8 miljoen eieren produceren. We willen verder groeien en meer eieren en hanen verkopen. Dat kan via Lidl in Nederland, maar ook in het buitenland; Lidl is de grootste supermarktketen van Europa. Naast retail kijken we naar andere afzetmogelijkheden zoals fabrikanten van sauzen en ijs, catering of horeca.”

Wat is jullie verdere groeiambitie?
“Groei is geen doel, maar wil je zo veel mogelijk impact hebben, dan heb je volume nodig. Wij willen af van het pluimveesysteem waarin een ‘race to the bottom’ een natuurwet lijkt te zijn. Wij laten zien dat je consumenten eieren kunt laten kopen die niet alleen goed zijn voor kippen en het milieu, maar ook voor de positie van de boeren.”

Een systeem verander je niet zomaar, alles is gebaseerd op een bepaalde manier van denken en werken…
“Dat kan inderdaad alleen stapsgewijs. Je hebt met levende have te maken en langetermijninvesteringen. In Nederland kun je pas een nieuwe kippenboerderij beginnen als pluimveerechten beschikbaar zijn. De overschakeling van kooi- naar scharrel- en vrije uitloopeieren kostte in ons land meerdere jaren.”

Is er ook interesse in het buitenland?
“Veel. Kipster is vooral aantrekkelijk voor landen waar nu nog weinig wordt omgekeken naar dierenwelzijn, terwijl de consument wel alternatieven wil. Een voorbeeld is de Verenigde Staten, waar ze nog met kooi-eieren werken. Wij spreken met een Amerikaanse supermarktketen.”

Zijn jullie niet bang dat het concept van Kipster door anderen wordt gekopieerd?
“Nee. Dat zou juist geweldig zijn. Wij willen dat dit de nieuwe manier van werken wordt.”

Waarom is Kipster boervriendelijk?

Dat is typisch een vraag voor boer Styn Claessens van Kipster. Hij leerde het pluimveevak via het scharreleierenbedrijf van zijn familie en weet waar in de sector de schoen wringt. Claessens: “Wat Kipster goed voor boeren maakt, is dat we niet kijken naar een zo laag mogelijke kostprijs, maar naar een eerlijke, minimale opbrengst. Wij werken volgens een fair deal met Lidl, waarbij we open zijn over onze businesscase. Wij hoeven niet te wachten op bestellingen, maar kunnen gewoon leveren. Daardoor zijn we minder overgeleverd aan de grillen van de markt en de voerprijzen. Voerprijzen hebben in onze sector grote invloed op de marge. Wij hebben met Lidl afgesproken dat we elkaar, binnen een bepaalde bandbreedte, compenseren als voerprijzen hoger of lager uitvallen. We zijn straks waarschijnlijk ook minder afhankelijk van schommelingen door te werken met alternatief voer. Wij schakelen nu langzaam over naar reststromen uit de bakkerswereld, zoals brood en rijstwafels. We moeten wel zelf uitzoeken wat werkt en wat niet werkt. Er zijn geen voorbeelden die we kunnen volgen. Maar dat pionieren is wat het boerenvak juist leuk maakt. Zeker als je weet dat het ook nog goed is voor het milieu, de mens en voor jezelf.”