“Kom in actie als je financiële problemen hebt”

Succesvolle aanpak in tv-programma Het Rotterdam Project

Vroegtijdige signalering en persoonlijke aandacht van een betrokken team kan mensen uit hun schuldproblemen helpen. Dat zeggen Karin Zegel, financieel adviseur bij Rabobank Rotterdam, en tv-maker Beau van Erven Dorens. “Het kan iedereen overkomen.”

Het was eind 2018 een regelrechte kijkcijferhit, het tv-programma Het Rotterdam Project. Presentator Van Erven Dorens en een team van professionals helpen daarin vijf Rotterdamse daklozen om hun leven weer op de rit te krijgen. Wekelijks leefden meer dan een miljoen kijkers mee met de vijf. De Rabobank steunde het project: iedere dakloze kreeg 10.000 euro en Zegel coachte de deelnemers om grip te houden op hun financiën. “Dat deed ze fantastisch”, zegt Van Erven Dorens. “Ze was zeer betrokken, gaf positieve aandacht en vertrouwen. Dáár gaat het om, daarmee maak je het verschil in de hulpverlening.”

Vast in het systeem

Zegel valt hem bij: “In het programma ben ik geschrokken van de bureaucratie bij deurwaarders, incassobureaus en andere instanties. Je krijgt standaardantwoorden, ze zitten vast in het systeem.” Dat systeem moet dan ook op de schop, vindt Van Erven Dorens. “De kosten van zorg, politie en justitie kunnen voor een dakloze oplopen tot een ton per jaar. Historicus Rutger Bregman zegt het treffend: armoede is peperduur. En al dat geld levert niets op. Je kunt daklozen wel boetes geven, maar ze kunnen die toch niet betalen. Het systeem sluit niet aan bij hun behoeften. Het beleid is gemaakt voor vier procent van de mensen die de boel oplichten. Het gaat uit van wantrouwen, niet van vertrouwen.”

“Het systeem gaat uit van wantrouwen, niet van vertrouwen”

- Beau van Erven Dorens, tv-maker

Positieve aandacht

Waar liefde en aandacht toe kan leiden, laat Het Rotterdam Project zien. “Die 10.000 euro, dat was natuurlijk heerlijk”, vertelde de 54-jarige deelnemer Hilde begin februari in Rotterdam tijdens een debat over het project. “Maar de positieve aandacht was voor mij de oplossing. Als ik iets niet kon of wilde, dan werd dat geaccepteerd. En het hulpteam was altijd bereikbaar.” Zegel: “In Het Rotterdam Project stonden we met een klein, multidisciplinair team klaar voor de daklozen. Dat werkt: de lijntjes zijn kort.”

“Je moet als team wel beslissingen mogen nemen”, vult Van Erven Dorens aan. “En geef mensen eigen regie en de tijd en de rust om een nieuw leven op te bouwen. Ik ben ervoor om de situatie rondom zo iemand te bevriezen voor vier, vijf maanden: geen brieven, geen boetes, alleen hulp van een team.”

Het kan iedereen overkomen

Een ander deel van de oplossing in de aanpak van schulden ligt in een vroegtijdige signalering. De Rabobank is daarin heel actief, vertelt Zegel. “Een klant met een betalingsachterstand bellen we om te vragen wat de reden van die achterstallige betaling is. Misschien is het salaris nog niet gestort, of de betaling is al onderweg, maar er kan meer spelen. Veel mensen vinden het ook lastig om toe te geven dat er iets aan de hand is, dat ze bijvoorbeeld hun baan verloren hebben. Dat begrijp ik. Maar het kan iedereen overkomen. Je zag het aan Hilde in Het Rotterdam Project. Ze had werk, een huis en opeens was ze alles kwijt. Belangrijk is dat je erkent dat je een probleem hebt en in actie komt. Dan valt er veel te regelen. Je merkt ook dat mensen het uiteindelijk fijn vinden dat ze hun verhaal kwijt kunnen en dat we er voor hen zijn.”

“Belangrijk is dat je erkent dat je een probleem hebt”

- Karin Zegel, Rabobank Rotterdam

Voorlichting op scholen

De Rabobank ondersteunt ook initiatieven als Fikks en Geldfit die helpen om financiële problemen vroegtijdig aan te pakken. “Problemen voorkómen is natuurlijk nog beter”, aldus Zegel. “Het Rabobank huishoudboekje in de Rabo Bankieren App helpt je om je uitgaven bij te houden en meer inzicht te krijgen in je financiële situatie. Alles begint met inzicht. Als je weet waar je geld aan opgaat, kun je keuzes maken en beginnen met het opbouwen van een buffer.” De Rabobank neemt ook deel aan Bank voor de klas, waarmee financiële voorlichting op scholen wordt gegeven. Zegel: “Laatst heb ik samen met Soufyan uit Het Rotterdam Project voor een klas middelbare scholieren gestaan. Leuk én zinvol.” Van Erven Dorens: “Banken hebben echt een rol in de financiële opvoeding van kinderen, vind ik. Goed dus dat de Rabobank dit doet.”

Sociaal netwerk belangrijk

Met de vijf deelnemers aan Het Rotterdam Project gaat het intussen goed. Ze hebben allen een woning, drie van de vijf zijn aan het werk. Maar het succes is broos, beseft van Erven Dorens. “De toekomst zal uitwijzen of ze het volhouden. Een goed sociaal netwerk is daarbij ontzettend belangrijk.” Hij doet daarom een oproep. “Eén op de vijf huishoudens heeft betalingsproblemen. Iedereen kent wel iemand. Praat met hem of haar, bied je hulp aan voor het te laat is.” Ook hoopt hij dat meer mensen een praatje maken met een dakloze. “Besef dat daklozen niet normaal zijn in een welvarend land als Nederland. Neem hen serieus en behandel hen als mens. Loop er niet met een boog omheen.”

“Besef dat daklozen niet normaal zijn in welvarend Nederland”

- Beau van Erven Dorens, tv-maker

Vervolg

Het Rotterdam Project krijgt dit jaar een opvolger: De Sleutel. “In dit tv-programma geven we zes daklozen uit zes verschillende steden de sleutel van een eigen appartement in plaats van geld”, zegt Van Erven Dorens. “Van daaruit, én met professionele hulp, krijgen ze de kans om een nieuw bestaan op te bouwen.” Ook in Rotterdam zelf krijgt het project een vervolg. Zorgwethouder Sven de Langen zegde in het debat in februari toe ermee door te willen gaan. Van Erven Dorens gaat helpen om daarvoor geld te werven. “Het begint met de wil om te veranderen”, zegt hij. “Belangrijk is dat er een team komt dat dag en nacht klaarstaat voor deze mensen. Wacht niet op weer een rapport of onderzoek, maar begin direct.”

Zie ook: Hulp bij financiële problemen