Landschapsherstel tot op de bodem - en verder

Een goede bodem voor gezonde landbouw en samenleving

Commonland ontwikkelde een kader om uitgeputte landschappen te herstellen en de lokale economie te verbeteren. Volledige wederopbouw kan wel twintig jaar duren, maar bij Commonland zijn de eerste tekenen van herstel al zichtbaar.

Milieuactivisten luiden al langer de noodklok: erosie en bodemuitputting bedreigen de voedselveiligheid. Willem Ferwerda zag de klok op vijf voor twaalf staan en richtte in 2013 de organisatie en stichting Commonland op, waarmee hij de levenloze kraters van het landschap wil transformeren tot langdurig vruchtbare, winstgevende gebieden.

Ferwerda, van huis uit ecoloog: “Grote delen van de aardbodem zijn dusdanig verwoest dat ze geen leven meer verdragen. Momenteel wordt de bodemschade geschat op 2 miljard hectare en die oppervlakte wordt elk jaar groter. De voornaamste boosdoener is de transformatie van natuurlijke leefgebieden naar plekken waar intensief één soort gewas wordt verbouwd. Daardoor sterven andere gewassen uit, ontstaat er erosie en gaat de toplaag verloren. Boerenbedrijven die deze methodes langdurig toepassen blijken vaak niet levensvatbaar. Velen verliezen hun hoop en verlaten hun grond; ze migreren.

Het ‘viervoudige-opbrengstmodel’

De methode van Commonland is gebaseerd op drie zones – een economische zone, een zone waar landbouw en natuur samenkomen en een beschermde groene zone – en belooft vier verschillende soorten opbrengsten: financieel, ecologisch, inspiratie en ‘sociaal kapitaal’ (zoals werkgelegenheid en veiligheid). In een korte video wordt dit viervoudige opbrengstmodel toegelicht. Inmiddels past Commonland het toe op 2 miljoen hectare grond in Australië, Spanje, Zuid-Afrika en Nederland. De eerste positieve resultaten zijn al zichtbaar.

Ferwerda: “We werken mét de natuur, in plaats van ertegen te vechten. Onze lokale partners trainen boeren in zogeheten ‘regeneratieve landbouwmethodes’, die gaan verder dan de biologische aanpak en bootsen het natuurlijke systeem na. Als je een ecosysteem op die manier benadert, herstel je de veerkracht van de bodem en de biodiversiteit, wat duurzame voedselproductie bevordert.”

“Regeneratieve landbouw gaat verder dan biologische methodes”

- Willem Ferwerda, Commonland

Veelvuldige voordelen

Als boeren de bovenste bodemlaag van hun grond herbouwen, gewasrotatie toepassen en de grond minimaal bewerken, kunnen ze binnen twee tot vijf jaar een productiviteit bereiken die de traditionele opbrengst ver overstijgt. De combinatie van regeneratieve landbouw en herbebossing verlaagt niet alleen het risico op erosie en een mislukte oogst, het verhoogt ook de lokale grondwaterspiegel en de koolstofvastlegging. Als het land weer vruchten voortbrengt, volgen banen, toerisme en belastinginkomsten vanzelf. Ferwerda: “En heel belangrijk: de boerengemeenschap krijgt weer hoop voor de toekomst. Dat is hard nodig, want suïcide onder deze groep en moeite met bedrijfsopvolging zijn op dit moment serieuze problemen.”

De nadelen? “Het is hard werken” vertelt Ferwerda. “Een boer vertelde me onlangs dat ze soms twijfelt of het wel een goed idee was om over te stappen op onze methodes. Als je traditionele methodes gebruikt, kun je vrije dagen en vakanties exact inplannen. Regeneratieve landbouw maakt het moeilijker om überhaupt plannen te maken.”

Links regeneratieve landbouw, rechts traditionele landbouw


Een twintigjarenplan

Landschapsherstel kost tijd en liefde. De lokale partners van Commonland kiezen de gebieden die ze aan willen pakken zorgvuldig uit, om zeker te weten dat ze binnen twintig jaar resultaat boeken. Als ze eenmaal een gebied op het oog hebben, bestuderen de experts binnen het team het ecosysteem grondig om te zien hoe het werkt en welke bewerkingsmethodes het meest geschikt zijn voor het gebied.

De volgende stap is het aangaan van langdurige samenwerkingen met lokale partners. Ferwerda: “Een nieuwe fase waarin we vertrouwen kweken, misverstanden voorkomen en aan verwachtingsmanagement werken. We vragen mensen eerst naar hun uitdagingen en dromen. Dat kan onverwachte antwoorden opleveren. In een Spaans dorp waar we ons project uitvoerden, hadden de dromen van de locals niets te maken met landbouw en biodiversiteit. De lokale bevolking wilde dat de school en het publieke zwembad heropenden, zodat jonge gezinnen zouden terugkeren.”

“We vragen de locals éérst naar hun uitdagingen en dromen”

- Willem Ferwerda, Commonland

Een gemeenschappelijk doel

Commonland wil dat belanghebbenden in een regio zich niet blindstaren op hun eigen problemen. Met het model laat de organisatie zien dat ze zich juist moeten verenigen. Ferwerda: “Wij willen de burgemeester die de waterstanden jaarlijks ziet dalen, de boer die bang is voor een slechte oogst en de jongere die de regio verlaat vanwege gebrek aan werkgelegenheid samenbrengen. Ze hebben meer gemeen dan ze denken en ze moeten samen op zoek naar oplossingen.”

In de jaren die nodig zijn om resultaat te behalen, biedt Commonland voortdurende ondersteuning, toegang tot gunstige leningen én expertise in regeneratieve landbouw, bedrijfsontwikkeling en herbebossing. De kern van elk initiatief: een gebied weer winstgevend maken. Ferwerda heeft volop vertrouwen in de resultaten als hij de bereidheid van deelnemers ziet om nieuwe ideeën toe te passen. Zo zetten locals in Spanje binnen zes maanden een stichting op, gebaseerd op het Commonland-concept. Ook richtten ze een bedrijf op om lokale amandelen te verkopen.

Wide Open Agriculture (WOA), een bedrijf dat voortvloeide uit een Commonland-project in West-Australië, deed in 2018 haar intrede op de beurs. Stuart McAlpine, niet-uitvoerend bestuurder van WOA en pionier op het gebied van regeneratieve landbouwmethodes: “Met de WOA laten wij mensen dit nieuwe model zien. Daarmee hopen we velen te inspireren. We willen dat mensen zich deze methodes eigen maken en die vervolgens toepassen binnen hun eigen gemeenschap.”

Impactinvesteringen

Commonland betaalde de primaire kosten voor de ontwikkeling van het bedrijf dankzij steun van liefdadigheidsfondsen en impactinvesteringen. Uiteindelijk wil de organisatie een portfolio ontwikkelen met mogelijke institutionele investeerders. Ferwerda: “Een aantal grotere pensioenfondsen wordt door hun nationale banken nog tegengehouden om in onze werkzaamheden te investeren, maar ik geloof dat dit gaat veranderen als landschapsherstel eenmaal een gevestigde praktijk is. In de tussentijd vertellen we de potentiële investeerders over onze methodes. We bespeuren hier en daar al interesse, ik denk dat de eerste voorstellen voor investeringen binnenkort binnenstromen.