Afgedankt voedsel is lucratieve business

Het is bijna onvoorstelbaar dat we een derde van al het voedsel dat we in de wereld produceren weggooien. Een groeiend aantal ondernemers ziet kansen in deze reststromen en doet daar goede zaken mee.

Volgens de Wereldvoedselorganisatie van de Verenigde Naties (FAO) wordt er jaarlijks ongeveer 1,3 miljard ton voedsel verspild – genoeg om drie miljard mensen mee te voeden. Daar komt nog bij dat deze geschatte voedselverspilling 28% van het landbouwareaal in beslag neemt, een oppervlakte- en grondwatervoetafdruk heeft van meer dan 250 km3 per jaar èn een onvoorstelbare 3,3 miljard ton aan broeikasgassen genereert. Ter vergelijking: als de wereldwijde voedselverspilling een land zou zijn, dan zou dit land na China en de VS de hoogste uitstoot van broeikasgas hebben ter wereld. Als je het transport meeweegt dat nodig is om grote hoeveelheden eten en drinken over de wereld te verschepen, dan levert dit een gigantische hoeveelheid verspilde hulpbronnen op.

Oorzaken aanpakken

Om verspilling te stoppen, moet je de oorzaken aanpakken. Die liggen niet alleen in de wijze van produceren, maar ook in ons koopgedrag en de manier waarop voedsel wordt verkocht. Leveranciers, producenten en actievoerders vinden dat het inkoopbeleid van de detailhandel een van de voornaamste oorzaken is van verspilling in de voedselketen. Last-minute annuleringen en het afkeuren van groente en fruit dat er niet mooi genoeg uitziet om te verkopen, hebben een significante invloed op de hoeveelheid voedsel die wordt verspild. Gevolg is dat boeren vaak met overtollige productie blijven zitten die vervolgens weggegooid moet worden. “Voedselverspilling blijft in stand door het beleid van de detailhandel en dit zal aangepakt moeten worden om een voedselketen met minder verspilling te bewerkstelligen,” zegt Carina Millstone. Zij is uitvoerend bestuurder bij Feedback, de wereldwijde organisatie die strijdt tegen voedselverspilling. “We moeten druk op de ketel houden om supermarkten hier iets mee te laten doen, en ons blijven richten op het verminderen van voedselverspilling in hun gehele toeleveringsketen.”

“Beleid detailhandel houdt voedselverspilling in stand”

- Carina Millstone, Feedback

Pukkelpompoenen

Ook andere factoren kunnen leiden tot verspilling, zoals recordoogsten of weersomstandigheden die de buitenkant van het product aantasten. Het zijn herkenbare problemen voor de Nederlandse boer Harry Luring, die een boerderij in Groningen heeft.

“Wij hadden een recordoogst aan pompoenen dit jaar,” vertelt Luring. “We hebben 30% boven het gemiddelde geproduceerd. Maar de pompoenen raakten beschadigd door een hagelbui, waardoor de schil er pukkelig uitzag. Ze waren prima te eten, maar onverkoopbaar.”
De onverkoopbare pompoenen van Harry Luring werden uiteindelijk van de vuilstort gered door het bedrijf Kromkommer, dat soep maakt van misvormde groenten. Hun producten zijn verkrijgbaar bij meer dan 50 detailhandelaren in Nederland. Kromkommer heeft inmiddels een netwerk opgebouwd van telers, winkels, restaurants en klanten – de Krommunity – dat alle schakels in de voedselketen bij elkaar brengt om overtollige oogsten te herdistribueren naar plekken waar deze het hardst nodig zijn.

Bier van brood

Kromkommer is één van de vele ondernemingen die waarde creëren uit overtollige producten. Een ander voorbeeld is het Engelse Toast Ale, dat geïntroduceerd werd door Feedback-oprichter Tristram Stuart. Toast Ale brouwt bier van oud brood. Stuart: “Ongeveer 44 procent van het brood dat wordt geproduceerd in het Verenigd Koninkrijk gaat verloren. Duizenden jaren geleden werd bier al op deze manier gemaakt, dus we dachten: waarom nu niet?” Het brood vervangt een derde van het graan dat nodig zou zijn voor het brouwproces. Het effect is tweeledig: enerzijds spaart Toast Ale hulpbronnen uit die nodig zijn voor het telen van gerst, anderzijds voorkomt het verspilling van brood. Daarbij gaat 100% van de winst uit de bierverkoop naar Feedback, wat de organisatie helpt om haar strijd tegen verspilling voort te zetten.

Toast Ale brouwt nu bier in New York, Rio de Janeiro, IJsland, Kaapstad en het Verenigd Koninkrijk. “Als een derde van al het graan dat op dit moment bij het bierbrouwen wordt gebruikt zou worden vervangen door overtollig brood, dan bereik je niet alleen een wezenlijke vermindering van verspilling, maar reduceer je ook de benodigde hulpbronnen zoals land, transport en water die anders nodig zijn om dat graan te verbouwen”, aldus Stuart.

“Het brood vervangt een derde van het graan in het brouwproces”

- Tristran Stuart, Toast Ale

Duurzaamheid verkoopt

Hannah McCollum zette het bedrijf ChicP op, omdat zij geschokt was door de hoeveelheid voedselafval in de commerciële cateringbusiness. Haar bedrijf produceert drie soorten humus van groente en fruit die ongeschikt zijn verklaard voor verkoop in de supermarkt. “Ik wilde boeren helpen die regelmatig te veel produceren en van wie de producten worden afgekeurd,” vertelt McCollum. “Ik ben begonnen om deze producten naar de markt te brengen. Nu het bedrijf is gegroeid ben ik overgestapt naar het bevoorraden van groothandelaren met ingrediënten. Uiteindelijk wil ik rechtstreeks met de boeren zakendoen. Het gaat ons niet alleen om het oplossen van het overschot. Wij hebben het ook over bewustwording. Een van onze doelen is daarom het geven van voorlichting.”

Het Engelse bedrijf Snact, dat overtollig fruit verwerkt tot heerlijke snacks, profiteert inmiddels van het imago dat zij hebben opgebouwd als verwerker van reststromen. “Wij worden nu door leveranciers benaderd die hun restpartijen kwijt willen”, vertelt mede-oprichter Michael Minch Dixon. “Vanaf het moment dat wij in 2013 zijn begonnen, hebben wij vermoedelijk meer dan 150 ton fruit van de afvalbak gered.” Duurzaamheid is in het bedrijf verankerd. Niet alleen hergebruikt Snact daar waar mogelijk hulpbronnen – afgedankte bananenschillen worden bijvoorbeeld gebruikt om diervoeding te maken – ook gebruiken zij volledig composteerbare verpakkingen. “Wij kijken nu naar andere zaken de wij kunnen aanpakken, van duurzame energie tot het ontwikkelen van meer toepassingsmogelijkheden voor de overschotten.”

Opkomende markt

Hoewel geen van deze organisaties hoge volumes produceert, zijn zij in de afgelopen jaren wel allemaal gegroeid. Het lijkt er dus op dat de markt voor ‘restproducten’ groeit.

Toast Ale heeft in de twee jaar dat zij opereert een fenomenale groei laten zien, met een verkoop die groeide van €58.500 in 2016 naar meer dan €300.000 in 2017. “De markt voor ambachtelijk bier breidt sterk uit, net als het bewustzijn over duurzaamheid en verkwisting”, vertelt Tristram Stuart. “Onze doelgroep is tussen de 26 en 44 jaar oud, verdient een gemiddeld inkomen en woont in verstedelijkt gebied. Zij zijn sociaal bewust en hebben een sociaal verantwoordelijkheidsgevoel.” Het is deze generatie die de groei in de markt lijkt aan te wakkeren, stelt Michael Minch Dixon. “Onze producten hebben een positieve boodschap die steeds populairder wordt, vooral bij millennials. Maar naast een goed gevoel, moet je ook een goed product afleveren.”

“Naast een goed gevoel, moet je een goed product leveren”

- Michael Minch Dixon, Snact

Wet- en regelgeving is nodig

Toch hebben initiatieven als die van Kromkommer, Toast Ale, ChicP en Snact ondanks hun positieve groeicijfers, statistisch gezien slechts een zeer geringe impact op het terugdringen van wereldwijde verspilling.
Ariadna Rodrigo van Zero Waste Europe, een ngo die zich toelegt op het bestrijden van verspilling op diverse terreinen, stelt: “Sociale, maar ook andere bedrijven die overtollige producten gebruiken, kunnen helpen om verspilling te reduceren en wellicht ook mensen inspireren om hun gedrag te veranderen. Maar om echte verandering te bewerkstelligen, is wet- en regelgeving nodig ten aanzien van het inkoopbeleid van supermarkten, verpakking, plaatselijke afvalinzameling en afvalverwerking. In alle fases van de voedselketen moet duurzaamheid makkelijker en goedkoper worden. Dat is niet iets wat individuen of kleine organisaties alleen kunnen bereiken.”