Gewassen en bomen zorgen voor 'magische' herbebossing in Costa Rica

Sublieme 'agroforestry' als vruchtbaar voorbeeld van duurzame landbouw

ft-logo-130-table

 


© The Financial Times Limited 2020. All Rights Reserved. FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd. Not to be redistributed, copied or modified in any way.

Rabobank is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation.


Jude Webber vanuit Jabillos, Costa Rica

Aldo Sánchez kijkt uit over een veld vol bananenbomen, met daartussen – dichter bij de grond – cacaoplanten vol fruit. “Tweeënhalf jaar geleden was dit allemaal grasland”, zegt hij. We zien grenzend aan zijn land inderdaad overal gras.

Geslaagde boslandbouw

Veertig jaar geleden werd een strook land, waaronder ook het land van zijn boerderij in Jabillos in centraal Costa Rica, ontbost om koffie te planten. Later werd het land gebruikt om vee te houden, maar het boeren stopte toen de prijzen instortten. Cacao – de belangrijkste grondstof voor chocolade – was al niet meer geplant sinds eind jaren zeventig, toen de moniliaschimmel tachtig procent van de nationale oogst verwoestte. “Zelfs tien kilometer verderop konden de mensen niet geloven dat we weer cacao verbouwen, de laatsten die dat deden waren hun grootouders”, zegt Sánchez.

Zijn boerderij is een succesvol voorbeeld van boslandbouw (of 'agroforestry', de duurzame combinatie van gewassen en bomen), die een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan de opmerkelijke herbebossing van Costa Rica de afgelopen dertig jaar. Tegenwoordig maakt de overdadige tropische begroeiing die het binnenland bedekt het moeilijk voor te stellen dat dit Centraal-Amerikaanse land met vijf miljoen inwoners ooit groener is geweest.

“De laatsten die cacao verbouwden waren mijn grootouders”

- Aldo Sánchez, boer in Costa Rica

Van kale vlakte naar tropisch paradijs

Costa Rica heeft naam gemaakt als ecotoeristische bestemming, een natuurlijk paradijs van biodiversiteit. Het land telt meer dan twintig nationale parken, regenwouden, nevelwouden, tropische droogbossen, natuurgebieden en fascinerende flora en fauna. Maar in de jaren zeventig van de vorige eeuw, toen de ontbossing in Costa Rica op zijn hoogtepunt was, zag het land er heel anders uit. Volgens sommige schattingen daalde de bosbedekking tot slechts 25 procent van het land. Andere deskundigen houden het op een bosoppervlakte van veertig procent op het dieptepunt.

Na de afschaffing van de veesubsidies midden jaren tachtig en de invoer van belangrijke bosbouwwetgeving midden jaren negentig, die ontbossing verbiedt en herbebossing financieel beloont, is op dit moment weer 52 procent van het land bedekt met bossen.

Quote Agnes Johan, Hoofd Impact Finance, Rabo Partnerships

Voor kleine boeren als Aldo Sánchez is boslandbouw een logische keuze, zowel vanuit economisch als ecologisch oogpunt. Bomen geven schaduw, compost en een leefomgeving voor de insecten die de cacaobloesem bestuiven, terwijl de bananen elke twee weken geplukt worden en zo voor een stabiel inkomen zorgen.

Choco-specialiteit: regionale repen

Sánchez werkt niet alleen op zijn boerderij, hij is ook projectbeheerder voor Rausch. Deze Duitse chocoladefabrikant heeft dertig hectare cacao geplant in boslandbouwsystemen. “Dit is een goed voorbeeld van herbebossing van land dat eerder ontbost is en uitgeput was”, zegt Wiebke Niether, plaatsvervangend hoofd van de cacaoafdeling van de Rausch Tres Equis-ranch.

Sommige stukken land hebben het moeilijk gehad. Maar op andere stukken doet de cacao het geweldig in combinatie met verschillende bomen en struiken. Bedrijfsfoto's laten zien hoe velden die in 2014 nog volkomen kaal waren, binnen drie jaar weelderig begroeid waren. De productie komt op gang en het bedrijf is van plan om het product als chocoladespecialiteit toe te voegen aan zijn assortiment repen uit een specifieke regio.

Vanilleparfum

Een afzetmarkt is cruciaal voor de duurzame combinatie van landbouw en bosbouw. Amelia Paniagua-Vásquez van de nationale universiteit van Costa Rica, die pionierswerk verrichtte voor het verbouwen van vanilleplanten op ontboste grond, ontving een delegatie van Chanel, het Franse mode- en parfummerk, die graag de vanille uit Costa Rica wilde vergelijken met die uit Madagaskar, de grootste vanilleproducent ter wereld.

Het was haar idee om de vanille-orchidee te combineren met inheemse bossoorten en tropische fruitbomen. Op de grootste vanilleplantage van het land, in Guápiles in centraal Costa Rica, zijn 1.700 planten gezaaid in rijen, afgewisseld met bomen, op wat eerst ontbost grasland was. De vanilleplanten worden met de hand bestoven, geoogst en gedroogd. De dichte bebossing biedt beschutting voor de vanilleplanten die lager bij de grond groeien. Amélia vraagt zich af of de vanille het zo goed zou doen zonder boslandbouw: “Ik denk het niet, de prijzen zijn op dit moment goed, maar boslandbouw zorgt voor duurzaamheid en helpt in de strijd tegen klimaatverandering.”

“Boslandbouw helpt in de strijd tegen klimaatverandering”

- Amelia Paniagua-Vásquez, nationale universiteit van Costa Rica

De plantage produceerde vorig jaar drie kilo vanille, maar Amélia zegt dat de productie dit jaar zou kunnen verdrievoudigen. “Uit onze haalbaarheidsstudies blijkt dat elke prijs boven de vijftig Amerikaanse dollar per kilo winstgevend is”, zegt ze. Als de organische certificeringen op orde zijn, kan de prijs oplopen tot maar liefst duizend dollar per kilo.

Goed voor land, boer en toerist

Boslandbouw keert niet alleen de kansen voor boeren, maar ook voor het landschap. Macario Fuentes Martínez erfde zijn land van zijn grootvader. In de jaren veertig van de vorige eeuw stond er bos. “De bomen werden gekapt en maakten plaats voor rietsuiker en vooral veel koffie. Het waren goede koffiejaren dankzij overheidssubsidies”, herinnert hij zich.

Cacao boon Costa Rica
Cacao boon groeit in Costa Rica

Nu is het land dicht bebost, en het bos op de heuvel achter zijn huis leidt niet tot een kaal grasland, maar tot nog meer bomen, gecombineerd met cacaoplanten en koffieplanten. Hij combineert zijn boerderij met de verhuur van huisjes aan toeristen. Zoals Bryan Finegan, die zich bezighoudt met bossen, biodiversiteit en klimaatverandering voor het Centrum voor Tropisch Landbouwkundig Onderzoek en Onderwijs (CATIE). “Ecotoerisme zorgt voor toeristen die bossen willen zien”, zegt hij.

De oogst is niet alles

Costa Rica plant momenteel ongeveer zeven keer zoveel bomen als dat het kapt, volgens Víctor Milla Quesada, vertegenwoordiger van de voedsel- en landbouworganisatie van de VN in Costa Rica. "Maar we zijn er nog niet helemaal”, aldus Bryan Finegan, die opmerkt dat het risico van bosbranden als gevolg van klimaatverandering en de resulterende droogte een bedreiging zou kunnen vormen voor het herstel van de bossen.

“De interactie tussen de soorten is magisch”

- Aldo Sánchez, boer in Costa Rica

Bovendien is het nog steeds zo dat de verwachte opbrengst van bosbehoud of de verkoop van boomstammen boeren ongeveer duizend tot vijftienhonderd dollar per hectare oplevert per jaar, met een productiecyclus van vijftien jaar, terwijl ananassen van monoplantages – Costa Rica is de grootste exporteur ter wereld – wel vijftiendúízend dollar per jaar kunnen opbrengen, volgens Víctor Milla Quesada.

Maar voor boeren zoals Aldo Sánchez brengt diversiteit voordelen. “We hebben de interactie tussen de soorten nodig”, zegt hij. “Die is magisch.”