Smart Farmer: varkenshouder met verspillingsvrije visie

Voor boer Ruud is ‘massa geen kassa meer’

Varkenshouder Ruud van Dijck heeft zijn varkenshouderij flink verduurzaamd. Dat bracht hem veel lof, maar nog steeds te weinig financiële compensatie. Toch houdt hij voet bij stuk: “We moeten zorgen voor een toekomst voor de varkenssector.”

‘Boer Ruud’ heeft een diepgewortelde passie voor zijn vak, maar voelde zich door de jaren heen steeds meer vervreemd van de conventionele veehouderij. Zijn missie: de hedendaagse varkenshouderijketen volledig circulair maken. Dat is geen sinecure. En opboksen tegen de gangbare keten levert ook nog niet de gewenste waardering op vanuit de retail. Maar verandering is op handen.

Ruud van Dijck: “We hebben een geweldige kans om mensen te laten zien dat het ook anders kan.”

Een echt lokaal varken

“Boer Ruud staat voor een regionaal varken, gevoed door de regio”, zegt de vrolijke boer uit het Limburgse Oirlo. “Bij ons krijgt het varken weer de plaats die het vroeger in onze samenleving had. Ver voor de tijd van keurmerken en footprints begon mijn vader al met het voeren van vloeibare reststromen aan zijn varkens. Dat deed hij vanuit gezond boerenverstand – spaarzaam omgaan met je grondstoffen. Ik heb dat verder uitgebreid naar lokale reststromen. Vanwege de toenemende wereldbevolking ontstaan er steeds meer reststromen en die zijn perfect om weer om te zetten in hoogwaardig voedsel voor de mens. Op dit moment vullen we al zeventig procent van ons dagelijks varkensrantsoen in met lokale restproducten.”

“Expansie heeft geen prioriteit, toegevoegde waarde wel”

- Ruud van Dijck, Boer Ruud

Liefde voor ‘kliekjes’

Volgens Van Dijck is er een nieuw tijdperk aangebroken. Consumenten zijn steeds meer betrokken bij dierenwelzijn, circulair ondernemen en voedselschaarste. “Door voor- en tegenstanders van de veehouderij uit te nodigen, leer ik om op een heel andere manier tegen het boerenbedrijf aan te kijken. Inmiddels staat één ding pal boven water: voor mij is massa geen kassa meer. Expansie heeft geen prioriteit, toegevoegde waarde wel.”

En die verkrijgt hij door de ‘kliekjes’ uit de regio in te zamelen als voedingsbron voor zijn varkens. “Vroeger kreeg het varken restjes van het avondeten in zijn voerbak. En eens per jaar werd een door reststromen gevoed varken dan geslacht. Daarmee werd voedselafval geüpgraded. Dat principe moet de varkenshouderij weer omarmen.

“We hebben steeds meer grond nodig om de wereldbevolking van voedsel te voorzien, waardoor we ook steeds minder gebruik kunnen maken van tarwe, gerst, maïs of soja. Wij willen geen ‘feed-food-competition’, maar maken gebruik van reststromen uit de lokale bier- en mosterdproductie en de zuivel- en bakkerij-industrie. Met biergist, zuivel en tarwegistconcentraat kunnen we een groot deel van onze sojabehoefte vervangen. Dat is broodnodig, want voor de sojateelt worden oerwouden gekapt in het Amazonegebied. De economie van Zuid-Amerika is nog niet circulair, er gaan geen grondstoffen retour. Dat is een onhoudbare situatie.”

De varkens eten ‘kliekjes’ van lokale bedrijven. Deze French fries waren te lang gebakken, waardoor de kleur niet meer voldeed aan de verkoopvoorwaarden van de supermarkt.

Welzijn en reststromen

Daarom verlegde Van Dijck de nadruk van de prijs van het varken naar zijn onderscheidend vermogen. Iets wat hij bereikt door op een circulaire manier zaken te doen en het welzijn van het varken voorop te stellen. “We zijn al jaren vrij van antibiotica”, zegt hij. “Gezonde varkens hebben voldoende weerstand. Ook hebben onze varkens intacte staarten, wat bewijst dat het varken goed in z’n vel zit. Dat komt niet alleen door het uitgebalanceerde voer, maar ook door meer levensruimte.”

Van Dijck heeft ook aanzienlijke vooruitgang geboekt in de verwerking van mest, met een groot effect op de milieu-impact van zijn bedrijf. “We hebben het mestprobleem bekeken door de ogen van een akkerbouwer. We halen nu het water eruit en gebruiken dat om stallen schoon te maken. En door het water uit de mest te filteren, hebben we onze transportbewegingen met 55 procent verminderd.” De resterende mest, in geconcentreerde vorm, is geschikt voor het vervangen van kunstmest. Vijftien procent van al het gewonnen aardgas in Nederland wordt gebruikt voor de productie van normale kunstmest, legt Van Dijck uit. “Wij léveren juist energie. Van het resterende meststofconcentraat abstraheren we ongeveer vijftien procent fosfaatrijke dikke fractie die wordt gebruikt bij de productie van groene energie.”

“We krijgen veel lof, maar te weinig financiële compensatie”

- Ruud van Dijck, Boer Ruud

De echte prijs van massaproductie

De innovaties van Boer Ruud hebben interesse gewekt binnen de sector, maar de omzet loopt nog niet echt voorspoedig. “We krijgen veel lof, maar te weinig financiële compensatie”, bekent Van Dijck. “Supermarkten geven de voorkeur aan een massaproduct: goedkoop geproduceerd varkensvlees. Als je dat niet levert, zijn er tien anderen die dat wél doen. Maar die vlieger gaat voor ons niet langer op. We willen een duurzame veehouderij. We zien daarin een kentering ontstaan bij consumenten, maar ook in de politiek. Empathie voor dieren neemt toe. Daarom is het belangrijk om dierenwelzijn prioriteit te geven. Ik denk dat als de sector zo door blijft gaan, we over tien jaar alleen nog megabedrijven hebben die steeds verder af komen te staan van wat de consument eigenlijk wil”.

“De hele keten moet worden beloond voor duurzaam varkensvlees”

- Ruud van Dijck, Boer Ruud

Een coöperatieve keten

Van Dijck heeft grote dromen om de varkenshouderijsector om te vormen naar zijn visie. “Ik wil de gehele keten opnieuw zo inrichten dat iedereen beloond wordt voor wat ze bijdragen aan een stukje duurzaam varkensvlees. Dat kan alleen als de gehele keten meewerkt.”

Sinds een aantal jaren levert Boer Ruud duurzaam varkensvlees aan Keulen Vleeswaren en Keurslagerij Keulen. “Via hen kwam ik in contact met veel retail-inkopers. We merken dat steeds meer schakels tussen boer en bord behoefte hebben aan een eerlijk stuk vlees. Consumenten zijn vaker bereid daar meer voor te willen betalen. Dus moeten we ervoor zorgen dat die extra opbrengst eerlijk wordt verdeeld onder iedereen die aan de verduurzaming meewerkt.”

“De Nederlandse varkensketen kan méér fair trade gebruiken”

- Ruud van Dijck, Boer Ruud

"Carola Schouten, minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, wil dit jaar de verduurzaming van de varkenshouderij versnellen. Die ambitie hebben wij al ruimschoots overtroffen. Ik hoop daarom dat onze circulaire visie voor de varkensketen vervolg krijgt. Waarom? Omdat de Nederlandse varkensketen méér fair trade kan gebruiken.”