Groenten kweken in de stad: studenten komen met ideeën

Ontwerp de ultieme stadskas!

Er wordt steeds meer geëxperimenteerd met landbouw in de stad. De voordelen zijn groot, maar het blijkt lastig om stadslandbouw écht economisch rendabel te maken. Universiteit Wageningen daagt studenten wereldwijd uit: ontwerp de ultieme stadskas!

Voedsel dicht bij huis verbouwen is niets nieuws – mensen eten al duizenden jaren sla en boontjes uit eigen tuin. De afgelopen eeuw is de voedselproductie echter sterk veranderd. Door goedkoop transport, lage lonen in het buitenland en steeds betere technieken is de afstand tussen boer en bord steeds groter geworden. Bovendien maken schaalvoordelen en subsidies het vooral in het westen interessant om voedsel van ver te halen. Wat van ver komt is zo niet alleen lekker, maar vaak ook nog eens voordeliger dan voedsel dat om de hoek wordt geproduceerd.

Stadslandbouw: geen hype meer

De laatste jaren klinken de bezwaren tegen het importeren van voedsel echter steeds luider. Steden groeien explosief en consumenten vragen steeds vaker om vers en lokaal geteeld voedsel, waarvoor minder pesticiden zijn gebruikt. Ook is er behoefte aan strengere veiligheidscontroles. Die ontwikkelingen spelen stadslandbouw in de kaart. Het in de stad verbouwen van groenten en andere voedingsmiddelen is daarom niet alleen hip, zegt Cindy van Rijswick, Senior Industry Analist bij de Rabobank, maar “een blijvend fenomeen”.

“Stadslandbouw zal in de toekomst vele vormen aannemen”, voorspelt Van Rijswick. “In de binnensteden zullen we vooral kleinschalige productie zien waarbij kwaliteit voorop staat, vaak in combinatie met een restaurant, winkel of lokaal initiatief. Om stadslandbouw economisch rendabel te maken hebben we echter grootschaliger projecten nodig, met meer focus op efficiëntie. Die projecten zijn beter te realiseren in de buitenwijken van de stad.”

“Stadslandbouw zal vele vormen aannemen”

- Cindy van Rijswick, RaboResearch

Bijlmerbajes: wordt er straks sla verbouwd in deze voormalige Amsterdamse gevangenis?
Foto: Sven Menschel

Een tienjarenplan

The Urban Greenhouse Challenge, een initiatief van Universiteit Wageningen, wil stadslandbouw stimuleren. Projectmedewerker Marta Eggers: “We vroegen studenten van universiteiten wereldwijd om multidisciplinaire teams te vormen en met ideeën te komen voor landbouw in een van de torens van de voormalige Bijlmerbajes in Amsterdam.” De Challenge zal de komende tien jaar jaarlijks worden herhaald. Daarbij ligt de focus op locaties die een nieuwe bestemming moeten krijgen, zoals oude scholen, leegstaande fabrieken en - in dit geval - een afgedankte gevangenis.

De uitdaging is de voedselproductie naar de stad te brengen en daar te verbinden met lokale geldstromen en energiesystemen. “De ontwerpen moeten burgers aanmoedigen om actief deel te nemen aan duurzame voedselproductie en ook de consumptie van gezond voedsel bevorderen”, zegt Eggers. “We interpreteren het woord ‘stadskas’ heel breed, zodat ook vertical farming, geïntegreerde groeisystemen en aquaponics kunnen meedingen in de Challenge.”

“Het ontwerp moet burgers aanmoedigen om actief deel te nemen”

- Marta Eggers, Universiteit Wageningen

Economisch rendabel?

Veertig teams van over de hele wereld hebben hun ideeën ingezonden. Tijdens de finale op 28 augustus aanstaande zullen veertien teams hun concept pitchen aan een expertpanel van de Universiteit Wageningen. Het winnende team krijgt € 10.000 om een startup op te zetten of hun ideeën internationaal onder de aandacht te brengen van een relevante doelgroep.

Veel initiatieven voor stadslandbouw stranden omdat ze economisch niet levensvatbaar zijn. Lokale overheden zijn nogal moeilijk te overtuigen van de mogelijkheden van stadslandbouw en de huurprijzen in de stad rijzen de pan uit. Afgelopen juli ging de grootste stadsboerderij van Europa, Urban Farmers in Den Haag, failliet. De studententeams moeten zich daarom ook richten op factoren die de waarde van hun plannen vergroten, zoals onderwijs, onderzoeksruimtes, verspillingshubs (samenwerkingsverbanden om verspilling tegen te gaan) en voedselbanken. Stadsboerderijen moeten economisch rendabel zijn: dat is een primaire vereiste voor teams die meedoen aan de wedstrijd.

De studenten onderzoeken of stadslandbouw in Amsterdam mogelijk is.
Foto: Sven Menschel

Rooftoprestaurants

Eggers: “De inzendingen lopen sterk uiteen: van onderzoekscentra en publieke keukens tot rooftoprestaurants waar de oogst direct opgediend kan worden. Er zijn ook ideeën waarbij stadsafval wordt omgezet in biochar (een houtskoolachtige stof die de grond vruchtbaarder maakt en de uitstoot van broeikasgassen vermindert).

De studenten, die allemaal relevante studies volgen, proberen optimaal gebruik te maken van de voordelen van stadslandbouw. Zo kan de groei van gewassen in de stad beter gecontroleerd worden dan in het open veld, waar de oogst meer afhankelijk is van de grillen van de natuur. Sommige teams willen robots inzetten die arbeidsintensief en duur werk van mensen kunnen overnemen. Andere studenten richten zich meer op de mogelijkheden van duurzame energiebronnen in de stad.

“Stadslandbouw draait dus zowel om het waarborgen van de voedselproductie als om het lokaal verbouwen van verse producten”, concludeert Van Rijswick. Wellicht is de toekomst een stad waar de drukke mens direct uit het werk groenten ophaalt voor het avondeten die een paar minuten daarvoor uit de grond is gehaald.

Bekijk de videopitches van de Urban Greenhouse Challenge-finalisten hier. Je kan via deze link stemmen op je favoriet en deelnemen aan de discussie over een duurzame, mondiale voedselproductie in de toekomst. Stemmen kan tot maandag 27 augustus 12:00 uur.