Brede Welvaartsindicator meet alle aspecten van welvaart

Economische groei is niet het enige wat de welvaart van Nederlanders bepaalt. Ook aspecten als gezondheid, inkomen, onderwijs, veiligheid, milieu en geluk zijn hiervoor van belang. De Rabobank en Universiteit Utrecht ontwikkelden de Brede Welvaartsindicator, die de invloed van al deze factoren samen meet.

Wat is welvaart en welzijn in Nederland? Van oudsher meten economen de welvaart aan de hand van de economische groei, met het bruto nationaal product (bbp) als maatstaf. 'Maar welvaart gaat vooral over mensen en dus over het welzijn dat zij ervaren', aldus Hans Stegeman van RaboResearch. 'Over zaken die voor mensen van belang zijn, zoals gezondheid, veiligheid, geluk of de zekerheid van een baan. Het bbp is daarmee geen goede maatstaf voor de bredere welvaart van mensen. De bedenkers van bbp, zoals Simon Kuznets gaven al aan dat bbp helemaal geen maatstaf is voor welvaartsontwikkeling. Het is namelijk niets anders dan het meten van de waarde van de tegen marktprijzen verhandelde goederen over een bepaalde periode in een afgebakend gebied.'

Ruim anderhalf jaar geleden begon de Rabobank samen met Universiteit Utrecht met de ontwikkeling van de Brede Welvaartsindicator. Dit is een graadmeter die inzicht geeft over de ontwikkeling van welvaart in Nederland. Het is de eerste index die een volledig beeld schetst van het Nederlands welzijn omdat zij verschillende dimensies daarvan integreert, zoals inkomen, onderwijs, gezondheid, milieu, veiligheid en geluk.

De Brede Welvaartsindicator is een reactie op discussie die de afgelopen jaren werd gevoerd over het ontwikkelen van een maatstaf die welvaart in de brede zin kan meten. Het rapport van de commissie Stiglitz heeft de laatste jaren veel invloed gehad op die discussie. Deze commissie 'meting economische prestaties en sociale vooruitgang' werd in 2008 op initiatief van president Sarkozy opgericht. Het rapport duidde de beperkingen van het bbp en stelde alternatieve indicatoren voor, die rekening houden met het sociale welzijn en het duurzame, ecologische en sociale karakter van economische ontwikkeling. In Nederland bracht de Tweede Kamer recent een uitgebreid rapport uit met als belangrijkste aanbeveling dat Nederland ook een 'monitor brede welvaart' moet krijgen.

De Brede Welvaartsindicator blijkt zich, vooral tijdens en na de financiële crisis van 2008, heel anders te ontwikkelen dan het bbp per hoofd. De welvaart van Nederlandse huishoudens is amper gestegen ondanks de economische groei de afgelopen jaren. In de periode tot aan de grote financiële crisis van 2008 ontwikkelen zowel het bruto nationaal product (bbp) als de Brede Welvaartsindicator (BW) zich soortgelijk. Daarna treden er duidelijke verschillen op.

In 2009 daalt het BBP sterk, terwijl de BW nagenoeg gelijk blijft. In die periode hielden veel bedrijven nog vast aan hun werknemers en bleven de lonen stijgen, waardoor de dimensies materiele welvaart en banen maar licht daalden. Tegelijkertijd bleven andere dimensies, zoals gezondheid en veiligheid, in de jaren na 2009 gewoon doorstijgen.

Pas in 2013 daalt ook de Brede Welvaartsindicator. In dat jaar steeg de werkloosheid hard. Tegelijkertijd daalde ook in dat jaar het subjectieve welzijn van mensen, vooral doordat de tevredenheid met het leven daalde. Mogelijk hangt dit samen met de gevolgen van de crisis en dat de daarmee samenhangende onzekerheid voor de meeste Nederlanders langzaam merkbaar werden. Ook de dimensie wonen ging vanaf 2013 harder dalen: zowel huurders als mensen met een koophuis gaven aan minder tevreden te zijn met hun woning. Bij de kopers hangt dit samen met de dalende woningprijzen, waardoor veel huizen onder water kwamen te staan. Bij huurders speelde de hogere huurprijzen een rol.

Drie dimensies ontwikkelden zich opvallend positief over de afgelopen twaalf jaar: milieu, gezondheid en veiligheid – onder andere door de toegenomen levensverwachting, grotere biodiversiteit en het teruglopen van de uitstoot van onder meer fijnstof. Stegeman: 'Er ligt dus een schone taak bij beleidsmakers om bij het ontwikkelen van een visie om de welvaart te verhogen niet alleen te kijken naar economische groei maar alle dimensies van welvaart in ogenschouw te nemen.'