Inhoudsopgave
Dit artikel is onderdeel van:
Agrofoodvisie: samen op weg naar een voedselsysteem met True Value
Opinie
True Value als oplossing voor duurzame agrofoodsector
Bij True Value draait het om de totale waarde van voedselproductie – dus ook om effecten op klimaat, natuur, gezondheid, dierenwelzijn en voedselzekerheid. Die waarde moet worden erkend én beloond. Niet alleen door overheden en bedrijven, maar ook door bijvoorbeeld supermarkten en consumenten. Op die manier worden die elementen van brede welvaart ook onderdeel van de reguliere economie.
In het kort
Wat is True Value?
Een systeem gebaseerd op true value houdt rekening met externe effecten van voedselproductie, inclusief de toegevoegde waarde in het kader van brede welvaart. Dat betekent dat zowel kosten als opbrengsten op het gebied van bijvoorbeeld klimaat, natuur, gezondheid, dierenwelzijn en voedselzekerheid worden meegenomen in de waardering en beloning van de producent en andere ketenpartijen.
Veel deelsectoren hebben al jaren ervaring met losse onderdelen van zo’n True Value-systeem, bijvoorbeeld via private keurmerken of ketenafspraken waarbij ondernemers betaald krijgen voor duurzame praktijken. Ook vinden er al concrete betalingen voor ecosysteemdiensten plaats door de verschillende overheden (lokaal, nationaal en Europees). Nu is het tijd om al die losse onderdelen samen te brengen in een duidelijk en breed gedragen systeem.
Streven naar een integraal systeem
Voor een goed werkend True Value-systeem moet duidelijk zijn welke indicatoren en doelen gebruikt worden om duurzaamheid te meten in de verschillende deelsectoren. Dit heet doelsturing. Boeren en tuinders weten op welke resultaten ze moeten sturen, en krijgen meer ruimte om zelf invulling te geven aan hoe zij deze doelen behalen. Zowel de keten als de overheid ondersteunen deze beweging richting doelsturing.
De uitdaging voor de voedselketen is om verschillende losse initiatieven door te ontwikkelen naar een integraal systeem dat bijdraagt aan:
True Value Language als belangrijke stap
Voor een volwaardig True Value-systeem is het belangrijk dat alle partijen in de voedselketen duurzaamheid op dezelfde manier definiëren en waarderen. Daarvoor is een gezamenlijke, consistente taal nodig: de True Value Language (TVL).
Een dergelijke taal maakt duurzaamheidsprestaties vergelijkbaar, bijvoorbeeld tussen verschillende producten, producenten of landen van herkomst. Een gemeenschappelijke taal geeft inzicht in de verborgen kosten (en opbrengsten) van Nederlandse producten versus buitenlandse producten. Ook helpt een dergelijke taal om verschillende duurzaamheidsprestaties te vergelijken.
Rabobank nam in 2025 het initiatief voor een publiek-private samenwerking die werkt aan zo’n gemeenschappelijke taal. Deze draagt bij aan transparantie in de keten, doelgerichte sturing op duurzaamheid, eerlijke beloning van duurzame prestaties en efficiënte samenwerking tussen ketenpartijen en overheid. De bedoeling is dat de methode vanaf 2028 voor iedereen in de sector te gebruiken is en een fundament vormt voor het versnellen van de transitie naar duurzame land- en tuinbouw.
Consumenten en supermarkten belangrijk voor omslag
Een True Value-systeem heeft betrekking op het hele voedselsysteem – van boerderij tot bord. Dat betekent dat alle hierin een rol spelen. Daaronder ook consumenten en supermarkten.
Voor de Nederlandse consument is prijs de belangrijkste beslisfactor. Ook in 2040 zal nog steeds maar een kleine groep consumenten bewust een meerprijs willen betalen voor een product met maatschappelijke meerwaarde. Hetzelfde geldt in grote lijnen voor buitenlandse consumenten. Daarom is een zo gelijk mogelijk speelveld op Europees niveau erg belangrijk.
Supermarkten spelen een cruciale rol in de omslag naar een True Value-consumptiepatroon. Dit komt bovenop de rol die de overheid speelt door duurzame productie en consumptie te stimuleren via heffingen, verboden of subsidies. De consument zoekt steeds meer naar gemak en brengt minder tijd door in de keuken. Hij koopt meer kant-en-klaar oplossingen, laat vaker thuisbezorgen of eet buitenshuis. Supermarkten spelen hierop in met gemaksproducten en -diensten. Dit aanbod zal richting 2040 steeds meer toegespitst worden op specifieke wensen van de consument, ook op het gebied van gezondheid en duurzaamheid. Deze behoefte aan mentaal gemak kan een belangrijke aanjager zijn van een op true value gebaseerde transparantie en beprijzing in voedselketens.
Ketenregie nodig voor verduurzaming keten
Om de true value van volhoudbare land- en tuinbouw te realiseren zullen boeren en tuinders meer kosten moeten maken om uitstoot en verliezen van stoffen te verlagen, te extensiveren en inspanningen te verrichten om bijvoorbeeld biodiversiteit te vergroten. De gehele keten moet extra inkomsten voor agrariërs genereren om deze meerkosten te dekken. Dat vraagt om ketenregie op twee terreinen: beprijzing van prestaties en voorkomen dat een ongelijk speelveld ontstaat doordat partijen zich aan True Value (proberen te) onttrekken.
Zo’n driekwart van wat we aan voedsel consumeren kopen we in de supermarkt. Voor 2040 zal dit niet veel anders zijn. Wel verwachten we een verschuiving naar meer online, maar ook dat zal gedomineerd worden door (online) supermarkten. Het supermarktlandschap zal de komende jaren verder consolideren, met concentratie van het aantal winkels en formules op een beperkt aantal grote ketens. Supermarktketens zijn daarmee een dominante factor in de voedselketen en een belangrijke aanjager achter verdere transparantie en verduurzaming in lijn met true value.
Om ondernemers in de keten te laten bijdragen aan verduurzaming is het belangrijk dat ze samen optrekken. Het funcament vormt een gemeenschappelijke taal (zie kader True Value Language). Op basis daarvan zullen ondernemers afspraken maken over te realiseren doelen. Ook gaat het om de beloning in de vorm van een meerprijs en/of afzetzekerheid om deze doelen mogelijk te maken. Samenwerkingen worden minder vrijblijvend, krijgen een structureler en langduriger karakter en leiden tot toenemende wederzijdse afhankelijkheid. Prijsonderhandelingen worden daardoor evenwichtiger.
True value in praktijk
Lupine uit eigen land: André Jurrius bouwt aan een nieuwe voedselketen
Waarom soja van ver halen als gezonde eiwitten hier groeien? André Jurrius zet lupine op de kaart en bouwt aan een duurzame voedselketen. In Randwijk runt André Jurrius Ekoboerderij De Lingehof. Op zijn akkers groeien aardappelen, uien en granen, maar ook een opvallende nieuwkomer: de lupineboon. Een eiwitrijk gewas dat kan bijdragen aan de eiwittransitie én tegelijk goed is voor de bodem. Lees meer.