Duurzame warmte voor het oppompen

Aardwarmte om je kassen mee te verwarmen: acht telers uit Vierpolders grijpen die kans met zestien handen aan. Vanaf begin 2016 komt 70 procent van hun energiebehoefte gewoon uit de grond. De Rabobank is medefinancier van het project.

Glastuinbouwers in Voorne-Putten vangen samen aardwarmte

Al jaren was Paul Grootscholten van Globe Plant op zoek naar een alternatieve energiebron voor de verwarming van zijn kassen. Begin 2016 is het dan eindelijk zover. Als alles volgens planning verloopt, kweken de telers uit het gebied tegen die tijd hun potplanten, aubergines, tomaten en andere groenten met aardwarmte. Die warmte is afkomstig uit een ruim twee kilometer diepe put bij Vierpolders in Zuid-Holland. Paul: 'Onder onze aardkorst bevindt zich vloeibaar gesteente waarvan de temperatuur schommelt tussen de 650 en 1.200 graden Celsius. Dit magma verwarmt ook de ondergrondse watervoorraad die daar aanwezig is, tot zo'n 85 graden Celsius. Dat water gaan we omhoog pompen en gebruiken om de negen deelnemers van het Aardwarmte Vierpolders-project van energie te voorzien.'

Duurzaam alternatief voor aardgas

Initiatiefnemer Paul Grootscholten zocht een duurzaam alternatief voor aardgas en vond dat in aardwarmte. 'De tuinbouw is verantwoordelijk voor ongeveer tien procent van het totale Nederlandse aardgasverbruik. Door aardwarmte te benutten, besparen wij straks veertien miljoen kubieke meter gas. Daarmee kun je jaarlijks 9.000 huishoudens verwarmen. Daarnaast stoten we 25.000 ton minder CO2 uit.' Toch is duurzaamheid niet de enige reden om over te schakelen op de nieuwe energiebron. Ook de wens om minder afhankelijk te zijn van de fluctuerende aardgasmarkt speelt een rol. 'Dankzij aardwarmte ligt het leeuwendeel van onze energiekosten straks voor langere tijd vast.'

Warmte overdragen

Als begin 2016 het warme water uit de grond omhoog komt, gaat dit niet rechtstreeks naar de kassen. 'Het warme grondwater stroomt eerst langs een andere, schone waterstroom en wisselt daarmee zijn warmte uit. Het opgepompte water gaat weer terug de grond in, waar het opnieuw wordt opgewarmd. Het opgewarmde water pompen we via een nog aan te leggen zeven kilometer lang distributienet naar de afnemende telers. Daar aangekomen draagt een tweede warmtewisselaar de warmte over op een derde waterstroom die de kassen daadwerkelijk verwarmt. Het andere water keert ondertussen terug naar de pompinstallatie. We hebben dus te maken met drie verschillende en volledig gescheiden kringlopen. De waterstromen zijn gescheiden om vervuiling te voorkomen.'

Geen bodembewegingen

Vanaf het begin van het project hebben de deelnemende partijen veel aandacht besteed aan de communicatie rond Aardwarmte Vierpolders. Grootscholten: 'In eerste instantie waren de omwonenden best argwanend. Maar door steeds weer te laten zien wat we doen en hoe we dat doen, zijn de reacties nu eigenlijk uitsluitend positief. Zo hebben we bijvoorbeeld goed uitgelegd dat er geen risico's zitten aan het oppompen van het water. We oogsten puur de warmte, het water gaat direct weer terug naar beneden. Netto onttrekken we dus niets en voor bodembewegingen zoals bij aardgaswinning hoeft dan ook niemand bang te zijn.'

Financiering rondkrijgen

Het project is gefinancierd met de hulp van vier partijen. Naast de betrokken telers, de overheid en de Rabobank leverde ook Meewind een bijdrage, een beleggingsfonds dat investeert in duurzame energieproductie. Hoewel zowel de Rabobank als Meewind enthousiast waren over het initiatief, waren beide ook kritisch. Hoe zagen de risico's eruit? En wie waren die deelnemende partijen? Grootscholten: 'Voor ons is het eigenlijk alleen maar goed geweest. Het zorgt ervoor dat je nog eens heel goed nadenkt over de keuzes die je maakt en dat je duidelijk je grenzen bepaalt. Al met al was de financiering op hoofdlijnen binnen een jaar rond. De onderlinge samenwerking was daarbij heel belangrijk. We zijn met z'n allen keihard aan de slag gegaan, we hadden allemaal hetzelfde doel: het project moest er komen!'

Tuinbouwers willen verduurzamen

Voor de bank was het een intensief proces. Na een grondige risicoanalyse van het project volgde een traject om een scala aan onderzoeksrapporten en contracten voor financiering, bouw en warmteafname voor alle partijen passend te maken. 'Momenteel is de Rabobank de enige bank die dit in Nederland financiert', aldus Ivan Das van Rabobank Project Finance, die de financiering hielp rond te krijgen. 'Aardwarmte is nog steeds vrij exclusief. Op dit moment zijn er in Nederland maar twaalf soortgelijke projecten. De Rabobank loopt voorop op dit gebied. Wij voorzien hiermee in de vraag van een grote groep tuinbouwers, die van oudsher klant bij ons is. Zij willen hun bedrijf graag verduurzamen door aardwarmte te gebruiken. Het gaat om hernieuwbare energie, die de bodem niet uitput. Bovendien waardeert de markt het als je duurzaamheid hoog in het vaandel hebt staan.'

Alleen boren geeft zekerheid

Tegenover de voordelen staan grote risico's. Das: 'Met seismisch onderzoek kun je de bodem in kaart brengen, maar je weet nooit zeker of je met een boring meteen een goede bron vindt. Dat hangt ook af van andere zaken, bijvoorbeeld van verzakkingen in de bodem en hoe goed de waterhoudende laag daardoor bereikbaar is. Feitelijk weet je het pas zeker wanneer je een gat hebt geboord. Dan ben je wel enkele miljoenen euro's verder. Omdat het opgepompte water weer terug in dezelfde aardlaag moet worden gebracht, zijn sowieso twee boringen nodig. Gelukkig blijkt dat we de twee goede putten op de goede plek hebben geslagen. Dat is wat mij betreft een beloning voor het risico dat alle partijen durfden te nemen.'

Lees ook