De noodzaak van flexibel ondernemen en financieren

Een ondernemer die snel nieuwe marktkansen wil pakken of bedreigingen pareren, moet zijn bedrijf flexibel organiseren. Daarbij horen geldstromen en een financiering die meebewegen met het bedrijf. In het midden- en kleinbedrijf zijn er steeds meer bedrijven die deze kunst verstaan. Een interview met Guust Jutte, business manager Bedrijven bij de Rabobank.

Waarom is het belangrijk voor ondernemers om na te denken over de flexibiliteit van hun bedrijf?

Jutte: 'Een onderneming heeft bestaansrecht omdat die dingen beter, sneller of goedkoper kan dan de concurrentie. Maar de voorsprong die een bedrijf nu heeft, kan zomaar verdwijnen. Of andersom: als je nu nog geen positie hebt in een markt, kun je die maar zo opbouwen. Dat kan door nieuwe technologieën of werkwijzen. Denk aan 3D-printing of robotisering, waardoor kleinere en flexibele productie mogelijk is. Of de deeleconomie waarbij consumenten niet langer meer iets zelf hoeven te bezitten, maar puur voor het gebruik gaan.'

Kun je 'flexibiliteit' concreet maken voor een ondernemer?

‘Je ziet dat de fysieke plaats waar een bedrijf is gevestigd, minder belangrijk wordt. De technologie wint wel aan belang. Heel concreet: is het nog wel verstandig om een pand te kopen nu fysieke verkoop steeds minder belangrijk wordt? En: moet je als bedrijf zelf gereedschappen en technologieën bezitten of kun je die beter als dienst inhuren? Een tweede punt betreft personeel. De arbeidsmarkt wordt steeds flexibeler. Dat biedt voor veel bedrijven mogelijkheden om mensen met de juiste kennis en competenties aan zich te binden. Tenslotte gaat het om de organisatie zelf. Hoe kun je het bedrijf zo inrichten dat snelle besluitvorming kan plaatsvinden en dat de inzet van iedere medewerker helpt om de klant zo goed mogelijk te bedienen?
Een mooi voorbeeld vind ik Ultimaker in Geldermalsen, een fabrikant van desktop 3D-printers. Open source is de filosofie van het bedrijf en co-creatie het middel. Over de hele wereld zijn er leveranciers, distributeurs en klanten (bedrijven en studenten) met een passie voor 3D printing, die Ultimaker helpen om technologisch hoogwaardige producten te realiseren. Dat is dus een heel flexibele manier van ondernemen.'

Wat heeft flexibiliteit te maken met financieren?

'De vraag is: wat is de waarde van een machine die een bedrijf aanschaft? Is dat de inruil- of aankoopprijs of is de machine vooral iets waarmee een bedrijf geld kan verdienen? In dat laatste geval is het voor de ondernemer belangrijk dat hij met de machine kan werken, maar niet dat hij het apparaat ook daadwerkelijk bezit. Door zo te kijken, kun je voor jezelf nieuwe wegen openen. Hetzelfde geldt voor vastgoed. Als je een gebouw vooral koopt als zekerheid en niet om geld mee te verdienen, dan beperk je de flexibiliteit van het bedrijf. Want als je kapitaal vastligt in je pand en er komen andere mooie kansen voorbij, heb je dan de ruimte om daarop in te spelen? En: hoe flexibel ben je dan als de omzet opeens terugvalt? Kun je dan met je kosten ook terugschalen?'

En wat betekent dit voor banken?

'Banken baseerden jarenlang hun financiering op voorspelbare kasstromen en onderpandwaarden. Maar zo zeker is het allemaal niet meer. In alle sectoren is het ondernemersrisico nu veel groter dan tien jaar geleden, zijn kasstromen duidelijk minder voorspelbaar en onderpandwaarden ook. Tegelijkertijd vereisen toezichthouders dat banken veel strikter zijn in hun kredietverstrekking. Door de ontwikkelingen ontstaan allerlei nieuwe financieringsvormen. Denk aan crowdfunding en allerlei investeringsfondsen. Daarnaast kenden we natuurlijk al leasing voor bijvoorbeeld machines en transportmiddelen. Leasing zorgt ervoor dat een ondernemer ruimte overhoudt voor andere toekomstige investeringen.'

Mogelijkheden genoeg dus, maar wat vraagt het van ondernemers?

'Het bepalen van de juiste financieringsmix begint bij een goed ondernemersplan. Immers, je plannen en verwachtingen bepalen de gewenste flexibiliteit. Door vervolgens diverse financieringsmogelijkheden te combineren, haal je niet alleen het benodigde geld binnen, je bouwt ook een relatie op met diverse partijen. Samenwerken is essentieel bij flexibiliseren. Een mooi voorbeeld daarvan vind ik Michel Ordeman in Haarlem, met Jopenbier. Toen hij in de begintijd vanaf zijn logeerkamer een uitbreiding wilde realiseren, had hij financiële middelen nodig en besloot de liefhebbers van zijn Jopenbier erbij te betrekken. Elk jaar keert Jopenbier dividend uit aan houders van Jobligaties. Dat gebeurt in de vorm van flessen Jopenbier. Ze maken er een gezellige dag van met deze ambassadeurs. Ordeman was dus al met crowdfunding bezig voordat het woord was bedacht.'

'Door diverse financieringsmogelijkheden te combineren, haal je niet alleen het benodigde geld binnen, je bouwt ook een relatie op met diverse partijen. Samenwerken is essentieel bij flexibiliseren.'

Guust Jutte, business manager Bedrijven bij de Rabobank

Wat kunnen ondernemers van banken verwachten?

‘Omdat het duidelijk niet alleen meer gaat om bancaire financiering, maar om een mix van financieringsmogelijkheden, mag een ondernemer verwachten dat hij daar met de bank over kan sparren, dat de bank ondernemers begeleidt, advies geeft. Ik noemde zojuist Ultimaker van de 3D printing. Die techniek staat nog in de kinderschoenen en dus is het financieren van deze activiteiten niet gemakkelijk. De Rabobank heeft deze klant daarin begeleid door een regierol te vervullen bij het regelen van de verschillende financieringsmogelijkheden: factoring voor het financieren van de debiteuren, Rabobank Stimuleringskapitaal voor investeringen in met name R&D en productontwikkeling, Innovatie Borgstellingskrediet voor de nieuwe productielocatie en een geavanceerd ERP-systeem en tenslotte een reguliere bancaire financiering in de vorm van een kredietfaciliteit van de Rabobank voor werkkapitaal en voorraden. Uiteindelijk telt voor een ondernemer dát de financiering er komt. Ondernemers moeten flexibel zijn, maar ze mogen dat ook van de bank verwachten.'