Cryptogeld, of de toekomst van betalen

Munten en papiergeld zijn passé. In de nieuwe werkelijkheid bestaat geld slechts uit digitale letter- en cijferreeksen, ofwel 'cryptogeld'. Er komt straks geen bank meer aan te pas. Althans, dat is wat sommige mensen ons willen doen geloven. Gaat het echt die kant op? En wat is de rol van de bank als cryptogeld een groter aandeel in het geldverkeer krijgt?

Kansen en bedreigingen van virtueel geld

De bitcoin is waarschijnlijk de bekendste vorm van cryptogeld. De basis van dit nieuwe geldsysteem bestaat uit een reusachtig grootboek waarin speciale software automatisch alle transacties bijhoudt. De boekhouding, zeg maar. Een kopie van deze boekhouding staat op iedere computer die deel uitmaakt van het bitcoin-netwerk. Dat zijn er duizenden. Zes keer uur per uur voegt het systeem een bestandje of 'block' toe aan de boekhouding, waarin alle nieuwe betalingen staan. Deze blocks vormen samen een keten of 'chain', vandaar dat deze technologie de naam 'blockchain' draagt. Elke computer moet akkoord geven op een nieuwe betaling, de techniek blokkeert op voorhand elke transactie waaraan iets niet klopt. Daardoor zijn er geen controleurs meer nodig en speelt de vraag of iemand wel of niet te vertrouwen is geen rol meer. De techniek neemt de menselijke rol van toezichthouder immers over. Verder is iedere transactie is openbaar en controleerbaar, maar wel anoniem, wat de privacy waarborgt. Betalen kan alleen met de unieke digitale handtekening waarover elke bitcoin-eigenaar beschikt.

De intermediair verdwijnt

‘Eigenlijk sluit je met de cryptotechnologie de intermediair – banken en overheden – uit', aldus Roel Steenbergen, werkzaam bij de innovatietak van Rabobank IT. 'De deelnemers vertrouwen volledig op de techniek in plaats van op mensen en instituten. Er is geen centrale uitgevende instelling. Eigendom en waardeoverdracht zijn volledig anoniem en onttrekken zich per definitie aan toezicht door partijen zoals de overheid en de Autoriteit Financiële Markten (AFM). Cryptogeld brengt serieuze risico’s met zich mee, die deels nog niet in kaart zijn gebracht, bijvoorbeeld op het gebied van veiligheid en wetgeving. Voor de Rabobank geldt dat we alleen kiezen voor toepassingen die 100 procent betrouwbaar en integer zijn. Maar het is van groot belang dat je als bank blijft aangehaakt bij de snelle en kansrijke ontwikkelingen op IT-gebied.'

De munt en de techniek

De bitcoin is een van die kansrijke ontwikkelingen. Steenbergen: 'We gebruiken de term bitcoin vaak om zowel de munt als de onderliggende techniek (de blockchain) aan te duiden. De blockchain-technologie kun je echter volledig los zien van de bitcoin. Die virtuele munt is feitelijk niet meer dan een toepassing van de blockchain. In de praktijk blijkt dat de blockchain ook veel andere toepassingen mogelijk maakt. Een veelbelovende ontwikkeling zijn bijvoorbeeld 'smart contracts'. De contracten voor het afgeven van een bankgarantie of het verifiëren van gegevens, gaan nu door talloze handen. Mensen van vlees en bloed zetten de vinkjes voor akkoord op ieder formulier. Dat is een tijdrovende bezigheid. Zulke processen kunnen veel sneller, efficiënter en slimmer, als je ze kunt inbedden in een blockchain. Alle controles vinden dan geheel automatisch plaats.'

Meer kans dan bedreiging

Moet de bank bang zijn voor het nieuwe, virtuele geld? 'Door de nieuwe techniek verdwijnt de noodzaak voor trusted third parties, zoals banken of notarissen', zegt Steenbergen. 'In plaats van het huidige betaalsysteem waarin mensen een grote rol spelen, komt een volledig geautomatiseerd systeem op basis van een slim wiskundig model dat transacties controleerbaar en onbetwistbaar maakt. Of dat in de toekomst het enige betaalsysteem is, moet nog blijken. We staan pas aan het begin van een nieuw fenomeen, volgens experts en investeerders vergelijkbaar met midden jaren ‘90, toen internet in zwang raakte. Er komen steeds meer, gebruiksvriendelijker toepassingen bij. Die ervaren we eerder als kansen dan als bedreigingen. Je ziet de laatste tijd steeds meer partijen uit de huidige financiële sector en toezichthouders experimenteren met deze techniek. De oude en nieuwe wereld moeten en willen elkaar vinden – daar kijken partijen van alle kanten actief naar. Intussen blijft papier- en muntgeld gewoon bestaan. Dat zie ik ook niet verdwijnen. Cryptogeld zal bestaan naast de andere vormen van geld die we kennen.'

Cijfers en letters

Rekeningen voor bitcoins bestaan uit 'adressen' die zijn samengesteld uit een willekeurige reeks cijfers en letters, bijvoorbeeld 5Bt7vbKL8WsFtGcvbER8f5EmUI63oiuu78R. Wie wil kan meteen anoniem een rekening openen. De beveiliging van de rekening bestaat uit een digitale handtekening.