Ander vlees in de kuip: markt voor alternatieve eiwitten

De wereldbevolking groeit snel en daarmee ook de vraag naar vlees en vis. Alternatieven voor deze eiwitten zijn hard nodig en de markt is volop in ontwikkeling. Een kijk op de markt en toekomst van alternatieve eiwitten.

“De productie van vlees verbruikt een derde van onze landbouwgrond en zoetwatervoorraad en is verantwoordelijk voor bijna een vijfde van alle broeikasgassen. Door de groeiende wereldbevolking is de verwachting dat de vraag naar vlees in 2050 met bijna 70% gestegen zal zijn. Het mag dus duidelijk zijn dat we dringend een oplossing nodig hebben.” Deze uitspraak is niet afkomstig van een radicale, veganistische milieuactivist, maar van Carolina Brochado, partner bij Atomico, een van Europa’s grootste durfkapitaalinvesteerders. Zij reageerde hiermee op het nieuws dat de toonaangevende kweekvleesproducent Memphis Meats 17 miljoen dollar heeft opgehaald bij een brede groep investeerders, onder wie - opvallend genoeg - invloedrijke producenten van dierlijke eiwitten.

Memphis Meats kweekt vlees uit dierlijke cellen, zonder dat hiervoor dieren gefokt of geslacht hoeven te worden. Het bedrijf lanceerde in 2016 ‘s werelds eerste, echte gehaktbal van kweekvlees en in maart 2017 het eerste in een lab gekweekte gevogelte. De extra financiering die het eerder dit jaar kreeg van investeerders wil Memphis Meats gebruiken om op te schalen, zodat zij kunnen voldoen aan de snel groeiende vraag naar alternatieve vleesproducten.

Het zijn niet alleen hightech bedrijven die zich bezighouden met de productie van duurzamere eiwitbronnen. De waarde van de reeds gevestigde, wereldwijde markt voor vleesvervangers, zoals vegetarische hamburgers, bedraagt in 2022 naar verwachting 5,6 miljard dollar. Intussen komen niet-traditionele eiwitbronnen zoals algen, zeewier en insecten steeds vaker in beeld in de voortdurende zoektocht naar voedsel dat minder hulpbronnen opsoupeert.

Groeiende vraag naar alternatieve eiwitten

Over het idee dat we in de toekomst insecten en kweekvlees zullen eten, is al veel geschreven. Niet alleen omdat het een onderwerp is dat mensen fascineert, maar ook omdat het besef groeit dat ons huidige systeem, dat gebaseerd is op dierlijke eiwitten, onhoudbaar is en bronnen uitput. Ook de zorg om dierenwelzijn en gezondheid groeit.

“Onze huidige voedselproductiemethoden zijn onhoudbaar en daar zullen we op korte termijn de consequenties van ondervinden”, zegt Mike Selden, CEO van Finless Foods uit San Fransisco, een biotechnologisch bedrijf dat als missie heeft duurzame visproducten te kweken uit viscellen, oftewel: kweekvis. “De druk om duurzaam, gezond voedsel te produceren met oog voor het milieu, neemt toe. Wij voorzien perfect in al deze behoeften en ik zie dat daardoor het enthousiasme over onze producten toeneemt. De berichtgeving in de pers is vooralsnog overwegend positief.”

Vis uit een petrischaaltje

Finless Foods is een van de vele, grensverleggende techbedrijven in de Verenigde Staten die uit dierlijke cellen gekweekte producten ontwikkelen, met als doel om alternatieven voor vlees en vis op de markt te brengen. Andere bedrijven zoals Memphis Meats, Beyond Meat en Impossible Foods maken ‘plant-based’ vleesvervangers en verkopen inmiddels al aan diverse restaurants in de Verenigde staten ‘Impossible burgers’, gemaakt van 0% vlees. Finless Foods heeft inmiddels een serie prototypes gemaakt en streeft ernaar de eerste, commerciële producten eind 2019 aan te bieden in restaurants.

“We willen beginnen met losse producten als vissticks, kroketten, vispasta en vissaus. Kortom, producten waarvan vis alleen een bestanddeel is”, vertelt Selden. Finless Foods combineert nieuwe en bestaande technieken: ze gebruiken een kleine hoeveelheid cellen van een levend zeedier en cultiveren dit in de vorm van een visfilet in een omgeving die doet denken aan een brouwerij. Daarna maken de wetenschappers een ‘kweekmedium’ bestaande uit eiwitten, zouten en suikers, dat ervoor zorgt dat de cellen snel kunnen groeien. Deze cellen spreiden zij daarna uit in een structuur die ervoor zorgt dat de ze zo gevormd worden dat zij eruit zien als echt visvlees met bijbehorende textuur.

“Ons doel is om de manier waarop mensen vis consumeren te veranderen. In eerste instantie zullen onze producten misschien in het luxere assortiment vallen, maar onze wens is dat, als we de prijs omlaag brengen, alle vis op deze manier zal worden geproduceerd.” De uitdaging voor Finless Foods ligt niet zozeer in de acceptatie van kweekvisproducten door consumenten, als wel in de kosten: die zullen omlaag moeten om de productie economisch rendabel te maken. “We hebben andere technieken nodig om cellen te laten groeien. De huidige methodiek is met zo’n 500 dollar per liter [ongeveer 424 euro, red.] bijzonder duur. Wat we nodig hebben is een techniek die rond de 4 dollar per liter kost. We hebben wat dat betreft al wel een aantal grote stappen gemaakt, maar we zijn er nog niet.”

Toegevoegde waarde

Een van de voordelen van kweektechnologie is dat het mogelijk is om de voedingswaarde van producten te verhogen. “Het is een gebied waar nog veel onderzoek naar gedaan moet worden”, zegt Justin Sherrard, Global Sector Strategist op het gebied van dierlijke eiwitten bij de Rabobank. “Omdat de ontwikkeling plaatsvindt in een laboratorium, kunnen dit soort alternatieve eiwitten aangepast worden al naar gelang de behoefte. Je kunt aan kweekvlees bijvoorbeeld vitaminen toevoegen of zelfs de hoeveelheid aminozuur veranderen, iets wat met gewoon, dierlijk vlees niet mogelijk is.

Wat Mike Selden betreft blijft het daar niet bij. “We kunnen de smaak verbeteren en we kunnen voedingsstoffen toevoegen, maar de grootste winst zit hem in het feit dat het voor het productieproces niet uitmaakt of je vis kweekt uit cellen van hoogwaardige kwaliteit vissen of van goedkope vis. Daardoor kunnen we bijvoorbeeld een dure vissoort als blauwvintonijn heel goedkoop maken. Straks heb je als consument in de winkel de keuze: ga je voor niet-duurzame Albacore of Skipjack-tonijn die vol zit met kwik en plastic? Of kies je voor dezelfde prijs voor hogere kwaliteit blauwvintonijn, die wel duurzaam is en waar geen kwik en plastic in zit?”

Weerstand tegen insecten

Ook buiten het laboratorium wordt gewerkt aan duurzamere alternatieven voor eiwitten. Steeds meer bedrijven gebruiken insecten om aan de stijgende vraag naar eiwit te voldoen. “Krekels zijn schoner, duurzamer en voedzamer dan de meeste soorten vee en andere dierlijke producten”, zegt Mohammed Ashour, medeoprichter en CEO van Aspire Foods. Dit bedrijf verkoopt onder de merknaam Aketta producten gemaakt van krekels.

“We richten ons op twee afzetmarkten: enerzijds die waar consumptie van insecten al lang ingeburgerd is en de vraag hoog, zoals in Ghana. Anderzijds richten wij ons op opkomende markten als de Verenigde Staten, waar een groeiende trend zichtbaar is als het gaat om het eten van insecten. Die trend is grotendeels het gevolg van het groeiende consumentenbewustzijn: meer mensen dan ooit vragen gezonder en duurzaam voedsel, waarvan de herkomst bekend en traceerbaar is.”

Voor een bedrijf als Aketta is de grootste drempel juist de perceptie die mensen hebben van insecten als voedsel, met name in nieuwe afzetmarkten als de Verenigde Staten. De uitdaging is om producten aan te bieden die niet alleen goed smaken, maar er ook zo uitzien. Ashour: “Het is lastig om de weerstand van mensen te overwinnen uit landen waar consumptie van insecten niet gebruikelijk is. In de Verenigde Staten vindt het overgrote deel insecten ronduit smerig, zo is het nu eenmaal. Dus het is niet voldoende om alle positieve aspecten van onze producten te benoemen. Als duurzaamheid het enige zou zijn dat mensen belangrijk vinden, dan zouden ze net zo goed alleen gras kunnen eten en water drinken. Eten is emotie, dus een bedrijf als het onze moet niet alleen de ethische waarden van de klant aanspreken, maar ook de zintuigen prikkelen.”

Broodje zeewier

Juist die zoektocht naar een verbindende factor tussen duurzaamheid, emotie en voedsel, bracht het bedrijf Beyond the Shoreline op het idee om een reeks snacks te ontwikkelen op basis van zeewier en propvol eiwitten.

Mede-oprichter en Hoofd Marketing Courtney Boyd Myers vertelt: “Ongeveer een jaar geleden stuurde ik zakken ingevroren kelp (zeewier, red.) naar verschillende chef-koks en voedselwetenschappers in de VS. Ze kwamen terug met tientallen soorten recepten met kelp erin, van limonade tot soep, echt van alles en nog wat. In diezelfde periode kwam mede-oprichter en chef-kok Will Horowitz op de proppen met recepten voor jerky, burgers en worstjes gemaakt van kelp. Toen dacht ik: ‘Dit is het!’ Stel je voor dat we de meest schadelijke en niet-duurzame vorm van landbouw op onze planeet, veeteelt, zouden kunnen vervangen door de meest duurzame vorm, namelijk oceaanlandbouw?”

Na hun deelname aan FoodBytes!, het pitchplatform van de Rabobank, is Beyond the Shoreline zich nu aan het voorbereiden op de eerste productpresentatie. Ze hebben er alle vertrouwen in dat zij consumenten ervan kunnen overtuigen dat op planten gebaseerde eiwitten de toekomst hebben. “Iedereen is aangenaam verrast als ze onze Kelp Jerky proeven. Het voelt en smaakt als gedroogd vlees, maar het is minder vet en gezonder,” vertelt Boyd Meyers. “De markt voor plantaardig vlees zal tegen 2020 naar verwachting een waarde van 5 miljard dollar [€4.24 miljard] hebben. Wij denken dat minstens 20% van die markt voor rekening zal komen van vleesvervangers op basis zeewier.”

Ander vlees op tafel

Hoewel de alternatieven voor dierlijke eiwitten absoluut tot de verbeelding van consumenten spreken, heeft hun interesse zich nog niet vertaald in een aanzienlijk marktaandeel.

“Door alle media-aandacht zou je denken dat alternatieve eiwitten een belangrijk deel van de markt beslaan, maar dat is niet het geval”, zegt Justin Sherrard, Global Sector Strategist Rabobank. “Feit is dat ze nog maar weinig impact hebben op de markt van dierlijke eiwitten. Desondanks vormt deze ontwikkeling wel een uitdaging voor de producenten van dierlijke eiwitten. De vraag is wat hun antwoord hierop wordt, want dat zal uiteindelijk bepalen hoeveel van hun marktaandeel zij zullen kunnen vasthouden. Wij denken dat producten op basis van alternatieve eiwitten de potentie hebben om ongeveer een derde van de marktgroei in Europa weg te kapen en een kleiner, maar stijgend deel van de Amerikaanse markt. Als producenten van dierlijke eiwitten geen verbetermaatregelen nemen ten aanzien van duurzaamheid, dierenwelzijn en gezondheid, dan zouden ze zelfs nog meer marktaandeel kunnen verliezen.”

De algemeen geldende gedachte onder producenten van alternatieve eiwitten is in elk geval dat hun producten vroeg of laat mainstream gaan worden. “We moeten manieren vinden waarmee we de hele wereld kunnen voeden en ik denk dat dit een doeltreffende manier is om dat te doen,” stelt Mike Selden (Finless Foods). “Uiteindelijk willen we een eind maken aan alle industriële vormen van visserij, omdat die juist veel schade veroorzaken aan het milieu. Dat willen wij een halt toeroepen. Zelfs als we slechts een deel van de visserij zouden vervangen, zet dat al veel zoden aan de dijk. Het is duidelijk dat we ons voedsel op een andere manier zullen moeten produceren om straks voldoende te hebben voor iedereen. Vervangende eiwitten zullen daar een hele grote rol in spelen.”

Die laatste overtuiging lijkt er ook te zijn bij de investeerders in Memphis Meats: onder hen bevinden zich mensen als Bill Gates, Sir Richard Branson, Suzy en Jack Welch en Kimbal Musk. “Wij gaan vlees op tafel zetten op een manier die duurzamer, beter betaalbaar en smakelijker is,” zegt Uma Valeti, Managing Director, mede-oprichter and CEO van Memphis Meats. “Heel veel mensen ter wereld eten graag vlees. Het hoort bij onze cultuur en tradities. De vraag naar vlees groeit razendsnel, maar de manier waarop dit vlees geproduceerd wordt legt een zware druk op het milieu, dierenwelzijn en de volksgezondheid. Dit zijn problemen waar iedereen graag een oplossing voor wil en wij kunnen die oplossing bieden, door deze fantastische groep partners bij elkaar te brengen.”

Onze Food & Agribusiness Research (FAR) analysten volgen de wereldwijde ontwikkelingen binnen de Food & Agrisector op de voet. Kijk voor meer informatie op research.rabobank.com.