Circulair ondernemen maakt een zakelijke draai

Als bedrijf zakelijk succes boeken met circulair ondernemen, met het zoveel mogelijk hergebruiken van materialen en grondstoffen? Dat kan, maar het is complex en er is tijd voor nodig. Dat is de ervaring na een jaar Circular Economy Challenge. Circulair ondernemen vraagt om een heel nieuwe kijk van bedrijven, consumenten en de bank.

Bedrijf kan kringloop pas echt sluiten, als het partners heeft

Autodashboards die niet gemaakt worden uit aardolie, maar van overtollige tomatenvelletjes. Werkkleding die eindeloos herbruikbaar is. Tweede kwaliteit groente die toch dient als voeding voor de consument. Alleen nog betalen voor gebruik van verlichting en niet voor bezit. Er is geen gebrek aan ideeën over circulair ondernemen. Circulair ondernemen is een breed begrip voor het overal in de economie en het productieproces kijken naar het beter en opnieuw gebruiken van producten en materialen. En dat is anders dan het traditionele productieproces en bezit, die eindigen in een berg afval. Circulair ondernemen gaat een flinke stap verder dan het recyclen van afval.

‘Vroeg of laat gaat in elke sector een grondstoffentekort spelen. Het is dus verstandig om te kijken hoe je daar als bedrijf minder afhankelijk van kunt worden.’

Richard Piechocki, expert in circulair ondernemen bij de Rabobank.

Circulaire ideeën omzetten in zakelijke kansen

Hoe kun je motivatie en ideeën voor circulair ondernemen omzetten in zakelijke kansen? Drie ondernemingen uit de Nederlandse voedingsbranche en vijf bedrijven uit de autobranche verdiepten zich vanaf juli 2014 een jaar lang in de zakelijke vraagstukken en mogelijkheden van een lager grondstoffengebruik, minder afval, lagere kosten, nieuwe producten. Samen deden ze dat onder de vlag van de ‘Circular Economy Challenge’. De Rabobank nam daarvoor het initiatief, met Circle Economy, MVO Nederland en Royal HasKoning/DHV als partners.

Samenwerken van bedrijven

Bedrijven die willen overstappen op circulair ondernemen, hebben te maken met een waaier aan praktische aandachtspunten, zo blijkt uit de CE Challenge. Piechocki legt uit dat de basis van circulair ondernemen ligt in de materialen die bedrijven kiezen voor hun producten: die moeten geschikt zijn voor hergebruik. Voor het terugdringen van afvalstromen is het verder belangrijk dat bedrijven producten zo ontwerpen dat ze lang mee gaan en gemakkelijk te repareren en demonteren zijn. Maar een bedrijf kan de kringloop pas echt sluiten, als het partners heeft, die er ook brood in zien om materialen in te nemen, te recyclen en opnieuw toe te passen. Ook nodig zijn bereidwillige consumenten. ‘Waar het gaat om hergebruik, langer gebruik en minder consumptie, moet de consument zich anders gedragen dan op dit moment’, zegt Rabo-econoom Stegeman. Veel consumenten zijn nu nog ingesteld op het hebben en dus kopen van producten. En voldoen die producten niet meer, dan worden ze afgedankt.

‘Waar het gaat om hergebruik, langer gebruik en minder consumptie, moet de consument zich anders gedragen dan op dit moment.’

Hans Stegeman, econoom bij de Rabobank.

Verdeling van winsten en kosten in de kringloop

Niet alleen het opzetten van een goederenkringloop is complex en vraagt tijd. Hetzelfde geldt voor de financiering, zo leert de CE Challenge. In een traditioneel ondernemingsmodel lopen financiële stromen via de route van inkoop-productie-verkoop. Maar als de kringloop van materialen de kern van het bestaan wordt, wat is dan nog afval en wat is dan grondstof? Wie is dan eigenaar van wat in welke fase van de kringloop? Hoe ontstaat een kasstroom, wie financiert werkkapitaal? Piechocki: ‘Een standaardoplossing voor de financiering bestaat niet. Circulair ondernemen betekent een systeemverandering en vraagt dus om een nieuwe manier van kijken van de bank, de ondernemer en de overige partners. Er zijn regisseurs nodig, die zorgen voor vertrouwen tussen partijen en een goede verdeling van winsten en kosten in de kringloop.’ Diverse lokale Rabobanken pakken die rol al op: ze gaan in hun eigen werkgebied met ondernemers kijken naar de mogelijkheden van circulair ondernemen en regionale kringlopen.

Circulaire economie als exportproduct

Er is dus veel tijd en inspanning van ondernemers nodig voordat ze een werkend circulair bedrijfsmodel hebben. Maar dat heeft dan ook meer voordelen. Piechocki: ‘Het blijkt dat bedrijven die circulair ondernemen, beter zijn voorgesorteerd op veranderingen in hun omgeving en markten. Ze hebben meer veerkracht, omdat ze op een nieuwe manier kijken en denken.’

En dat geldt ook voor Nederland als totaal, zo blijkt uit de studie die Stegeman deed naar de potentie van de circulaire economie. Een circulaire Nederlandse economie is niet per definitie groter, maar wel beter en duurzamer. En er ontstaan nieuwe kansen: ooit gedacht aan het exporteren van kennis over circulair ondernemen? Stegeman: ‘Dat kan in de toekomst goed zijn voor een exportwaarde van 3,5 miljard euro en als het meezit, meer dan 80.000 nieuwe banen op in de komende vijftien jaar.’

Lees meer